Катарын Ерөнхий сайд пүрэв гарагт Техранд айлчилж, дипломат яриа хэлэлцээг сэргээхийг зорьж байна.
Ирантай хөрш, АНУ-ын холбоотон Катар нь дайтаж буй талуудын хооронд нууц сувгийн хэлэлцээний зуучлагчаар ажиллаж ирсэн бөгөөд өнгөрсөн зургаадугаар сард байлдааны ажиллагааг түр зогсооход хүргэсэн гал зогсоох тохиролцоонд шууд үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Дайн зургаа дахь сар руугаа дөхөж, тулалдаан үндсэндээ намжсан ч дипломат ахиц гарсангүй. Хоёр тал дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн стратегийн чухал гарц болох Ормузын хоолойн хяналтын асуудлаар санал зөрөлдсөн хэвээр байна. Техран энэ хоолойг дарамт шахалт үзүүлэх хөшүүрэг болгон ашиглаж иржээ.
Хоёрдугаар сарын 28-нд дайн эхлэхээс өмнө дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн тавны нэг орчим нь Иран, Оманы хооронд орших энэхүү нарийн усан хоолойгоор дамжин өнгөрдөг байв. Талуудын хооронд байгуулсан харилцан ойлголцлын санамж бичиг ч Ормузын хоолойн асуудлаарх санал зөрөлдөөний улмаас хэсэгчлэн нуран унасан байна.
Байлдааны ажиллагаа үндсэндээ намжиж АНУ-ын Зэвсэгт хүчний Төв командлал сүүлийн бараг нэг сарын хугацаанд Ираны эсрэг ямар нэгэн халдлага мэдээлээгүй байна. Харин Вашингтон эдийн засгийн дарамтад илүүтэй найдаж, Ираны худалдааны түншүүдэд чиглэсэн хориг арга хэмжээг чангатгах замаар Техраныг олон улсын худалдааны харилцаанаас тусгаарлах төлөвлөгөөгөө зарлажээ.
Хөлөг онгоцны хөдөлгөөнийг хянах хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр Ормузын хоолойгоор дамжих газрын тосны урсгал сүүлийн гурван сарын хамгийн доод түвшинд хүрч, даваа гарагт өдөрт ердөө 5 сая баррель газрын тос дамжин өнгөрсөн байна. Харин дайн эхлэхээс өмнө тус хоолойгоор өдөрт ойролцоогоор 20 сая баррель түүхий тос тээвэрлэгддэг байжээ.
Ираны Исламын хувьсгалт гвардын корпус лхагва гарагт Иран, Оман хоёр усан хоолой болон түүнээс олох орлогыг хэрхэн хуваарилах талаар тохиролцоонд хүрсэн гэж мэдэгдсэн байна. Гэвч Ираны өндөр албан тушаалтны нэг эх сурвалж хожим нь хоёр улс хэлэлцээрийн нарийн ширийн нөхцөлийг эцэслэн тохирохоор ажиллаж байгаа гэжээ.
Дайны эхний үед агаараас хийсэн цохилтууд Ираны уламжлалт зэвсэгт хүчний чадавхыг эрс сулруулсан ч Техран Персийн булангийн АНУ-ын цэргийн бааз байрладаг хөрш орнууд руу довтлох, мөн Ормузын хоолой дахь газрын тос тээвэрлэгч хөлөг онгоцны хөдөлгөөнийг тасалдуулах хангалттай пуужин, дроны чадавхаа хадгалсан хэвээр байна.
НҮБ-ын Олон улсын далайн байгууллага хоёрдугаар сарын 28-наас хойш Ормузын хоолойд 70 удаагийн хэрэг бүртгэгдэж, 19 далайчин амиа алдсан гэж мэдээлжээ.
АНУ болон Израил Иранд цөмийн зэвсэгтэй болохоос нь сэргийлэх, Ираны иргэдийг засгийн газраа түлхэн унагаахад нь дэмжлэг үзүүлэх, мөн тус улсын пуужингийн хөтөлбөрийг устгах зорилготой хэмээн мэдэгдэж довтолсноос хойш олон мянган хүн амь үрэгдсэн бөгөөд тэдний дийлэнх нь Иран болон Ливанд байна.
Зуучлагч
Катарын Ерөнхий сайд, Гадаад хэргийн сайд Шейх Мохаммед бин Абдулрахман Аль Тани пүрэв гарагт Техранд хийх айлчлалынхаа үеэр Катарын зуучлалын хүчин чармайлтыг үргэлжлүүлэх асуудал болон бүс нутгийн бусад нөхцөл байдлын талаар хэлэлцэнэ гэж Ираны Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Эсмаил Багаеи мэдэгдлээ.
Катарын Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгч X платформд нийтэлсэн мэдэгдэлдээ, Шейх Мохаммед мөн Ормузын хоолой дахь усан замын чөлөөтэй зорчих эрх, хоёрдугаар сарын 28-наас өмнөх нөхцөл байдлыг сэргээх шаардлагын талаар хэлэлцэнэ гэжээ. Түүнчлэн Ираны албаныхантай хурцадмал байдлыг бууруулж, яриа хэлэлцээ хийх таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх арга замын талаар санал солилцоно гэж мэдэгдсэн байна.
Дайн эхлэхээс өмнө олон улсын усан замаар хөлөг онгоцууд чөлөөтэй зорчдог байсан. Харин түүнээс хойш Иран Ормузын хоолойн хяналтаа улс төр, эдийн засгийн хөшүүрэг болон орлогын эх үүсвэр болгон ашиглаж, хөлөг онгоцноос шимтгэл авахыг эрмэлзэж байгаа бөгөөд АНУ үүнийг эсэргүүцэж байна.
Ираны өндөр албан тушаалтны нэг эх сурвалж Reuters агентлагт, «Ормузын хоолойн асуудлаарх Омантай хийх хэлэлцээр эцэслэн байгуулагдаагүй байна. Тохиролцооны нарийн ширийн асуудлаар яриа хэлэлцээ үргэлжилж байна» гэжээ.
Энэ нь Исламын хувьсгалт гвардын корпусын хэвлэлийн төлөөлөгч, бригадын генерал Хоссейн Мохеббигийн мэдэгдэлтэй зөрчилдөж байна. Тэрээр Иран, Оман хоёр хоолойн хяналт болон түүнээс олох орлогын асуудлаар «хоёр талд хүлээн зөвшөөрөгдөх үр дүнд хүрсэн» гэж мэдэгдсэн юм.
Мохеббигийн хэлснээр, АНУ зургаадугаар сард байгуулсан боловч дараа нь нуран унасан түр гал зогсоох тохиролцоо буюу харилцан ойлголцлын санамж бичгийн хүрээнд Техраны тавьсан нөхцөлийг биелүүлэхгүй бол Ормузын хоолой хаалттай хэвээр байх аж.
Эдгээр нөхцөлд АНУ Ираны боомтуудад тогтоосон хориг, хаалтаа цуцлах, учирсан хохиролд нөхөн төлбөр олгох, мөн Ираны эсрэг авсан хориг арга хэмжээг хүчингүй болгох шаардлага багтаж байна.
Иран, Оман хоёр сүүлийн хэдэн долоо хоногийн турш Ормузын хоолойгоор дамжин өнгөрөх усан тээврийн хөдөлгөөнийг хэрхэн хянах талаар тасалданги байдлаар хэлэлцээ хийж байна. Энэ хооронд Техран, Вашингтон хоёр тус бүр усан замд хяналтаа тогтоохыг оролдож, харилцан өөр өөрийн хориг, хязгаарлалтыг хэрэгжүүлжээ.
