Ираны Исламын хувьсгалт гвардийн корпус (IRGC) баллистик пуужингийнхаа тусгалд өөрсдөө тогтоосон 2000 км-ийн хязгаарыг цуцалснаа мэдэгдэв.
“Бидний хувьд энэ хязгаарлалт хүчингүй болсон” гэж IRGC-ийн хэвлэлийн төлөөлөгч, бригадын генерал Хоссейн Мохебби бямба гарагт Техран хотод болсон хэвлэлийн бага хурлын үеэр мэдэгджээ.
Мохебби Иран 2000 км-ээс илүү тусгалтай пуужин эзэмшиж байгаа эсэхийг тодорхой хэлээгүй ч Техран байр сууриа улам хатууруулж, цэргийн номлолоо “довтолгооны” чиглэлд шилжүүлж буй энэ үед Иран чадвараа үгээр бус, үйлдлээр харуулна гэж нэмж хэлсэн байна.
Энэхүү мэдэгдэл нь Дээд удирдагч Можтаба Хаменеи АНУ, Израилийн зүгээс ирэх “ямар ч хэлбэр, түвшний заналхийлэлд” газар зүйн хязгаарлалтгүйгээр хариу өгнө хэмээн анхааруулснаас хэдхэн хоногийн дараа гарч байна. Ормузын хоолойн тогтворгүй нөхцөл байдал болон Ираны боомтуудад АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчин хориг тавьсан энэ үед “дайн ч үгүй, энх тайван ч үгүй” байдлыг эцэс болгох шаардлагатай гэж Можтаба мэдэгдсэн юм.
Үүний зэрэгцээ АНУ, Израилийн Ираны эсрэг дайныг зогсоох дипломат хүчин чармайлт эрчимжиж байна. Трамп даваа гарагт Вашингтонд Катарын Ерөнхий сайд Шейх Мохаммед бин Абдулрахман бин Жассим Аль Танитай уулзсаны дараа цэргийн ажиллагааг зогсоох чиглэлд “эерэг ахиц” гарч байгааг хэлжээ.
Тэгвэл тусгалын хязгаарыг цуцалснаар яг юу өөрчлөгдөж байна вэ? Иран яагаад үүнийг одоо хийж байна вэ?
Ираны пуужингууд хаана хүрэх боломжтой вэ?
Иран хэдийн 2000 км-ээс илүү зайд пуужин харвах бодит хүчин чадалтай болсон ч бүс нутгийн тогтоон барих бодлогодоо анхаарч, тусгалын хязгаар тогтоож иржээ. Ираны пуужингууд Арабын хойг, Левантын бүс нутаг, Египетийн ихэнх хэсэг, мөн Грек, Болгар, Румын, Албани, Умард Македон, Серби зэрэг Зүүн Өмнөд Европын зарим хэсэгт хүрэх боломжтой. Персийн булангийн орнуудын хувьд энэ мэдэгдэл нөхцөл байдлыг төдийлөн өөрчлөхгүй. Учир нь тэд аль хэдийн Ираны пуужингийн 2000 км-ийн тусгалын бүсэд багтдаг.
Харин энэхүү өөрчлөлт нь Иранд зарим пуужин харвагч төхөөрөмжөө улсынхаа зүүн хэсэгт байрлуулах боломж олгож болох юм. Тэндээс Израилд хүрэхийн тулд илүү хол тусгал шаардлагатай. АНУ болон Европын холбоотнууд нь Иран Энэтхэгийн далай болон Европ дахь АНУ-ын цэргийн баазуудыг онилж болзошгүйд санаа зовниж байна.
2019 онд Их Британи, Франц, Герман гурван улс Ираны Хоррамшахр пуужингийн хөнгөн цэнэгт хошуутай хувилбарын тусгал ойролцоогоор 3000 км хүрнэ гэж тооцоолсноо мэдэгдэж байв. Мөн Ираны сансрын хөтөлбөрийн технологийг өөрчилж ашигласнаар тив алгасах баллистик пуужин бүтээх боломжтой.
Европын засгийн газрууд Трампын дайныг дэмжээгүй, эрчим хүчний зардал нэмэгдсэнээр ихээхэн хохирол амссан ч дипломат шийдэлд хүрэхийг уриалсаар ирсэн учраас Европыг заналхийлэх нь Ираны ашиг сонирхолд нийцэхгүй.
Иран яагаад үүнийг одоо хийж байна вэ?
Тусгалын хязгаар нь Ираны өөрийнх нь тогтоосон хязгаарлалт байсан тул Техран хүссэн үедээ цуцлах боломжтой байжээ. Олон жилийн турш IRGC уг хязгаарлалтыг Европын орнуудад тэднийг бай болгохгүй гэдгээ батлан харуулах зорилготой гэж тайлбарлаж ирсэн юм.
IRGC-ийн хэвлэлийн төлөөлөгч Мохебби “Хэрэв Иран цөмийн номлолоо өөрчилж, цөмийн бөмбөг бүтээхээр шийдвэл үүнд шаардлагатай бэлтгэлийг хангана” гэж хэлжээ.
Үүнийг нэг талаас тогтоон барих бодлогын хүрээнд ойлгож болно. Өөрөөр хэлбэл, АНУ болон өөрийн нутаг дэвсгэрт АНУ-ын нисэх онгоц байршуулж буй Европын засгийн газруудад хандан, цэргийн цохилт дахин өгвөл илүү өргөн хүрээний хариу арга хэмжээ авна гэсэн анхааруулга юм. Иран өмнө нь Болгарт өгсөн анхааруулгууд ч Европын орнуудыг АНУ-ын ажиллагааг дэмжихгүй байхад чиглүүлэх зорилготой хэмээн тайлбарлаж байв.
Техран хэлэлцээний ширээний ард давуу байр суурь эзлэхийг зорьж буй. Тусгалын хязгаарлалтыг цуцалснаар Иран үүнийг буулт хэлбэрээр санал болгож, пуужингийн тусгалыг хязгаарлах аливаа амлалт хэлэлцээний ширээний ард тодорхой үнэ төлбөртэй байх ёстой гэсэн дохио өгч байж болно.
