АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ долоо хоногт Хятадын удирдагч Ши Жиньпинтэй уулзаж буй энэ үед Tайвань алсаас түгшин ажиглаж байна. Арлын улс төрийн статус болон АНУ-аас авах чухал зэвсгийн худалдан авалт хэлэлцээний үеэр хөндөгдөх эсэх асуудал анхаарлын төвд байгаа юм.
Тайванийн албаныхан АНУ-тай харилцаа бат бөх хэвээр гэж олон нийтэд мэдэгдэж байгаа ч одоогийн болон хуучин АНУ-ын албан тушаалтнууд, шинжээчид Трамп Хятадын удирдагчаас Ираны дайныг дуусгах хэлэлцээнд тусламж авахыг хүсвэл Тайванийн асуудлаар буулт хийж магадгүй гэж болгоомжилж байна.
Олон жилийн турш мөрдөж ирсэн “Нэг Хятад” бодлогын хүрээнд АНУ Тайвань бол Хятадын нэг хэсэг гэсэн Бээжингийн байр суурийг хүлээн зөвшөөрдөг ч өөрийгөө удирдах тогтолцоотой арал дээрх Коммунист намын бүрэн эрхийг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөөгүй юм. Вашингтон Тайваньтай албан бус нягт харилцаагаа хадгалж, хоёр намын дэмжлэгтэйгээр олон тэрбум ам.долларын дэвшилтэт зэвсэг нийлүүлсээр ирсэн. Гэхдээ Хятад довтолсон тохиолдолд цэргийн оролцоотой байх эсэхээ зориуд тодорхойгүй үлдээдэг.
Трампын засаг захиргааны албаныхан АНУ-ын Тайванийн бодлого өөрчлөгдөөгүй гэж мэдэгдсэн ч Трамп санаатай эсвэл санаандгүйгээр 23 сая гаруй хүн амтай ардчилсан арлыг үг, үйлдлээрээ сулруулж магадгүй гэсэн болгоомжлол байна.
Трамп болон Ши Жиньпин Тайванийн асуудлаар байнгын яриа хэлэлцээтэй байсан бөгөөд өнгөрсөн жил Трамп Хятадын удирдагч өөрийг нь албан тушаалтай байх хугацаанд довтлохгүй гэж амласан хэмээн ярьж байв. Одоо энэ асуудал уулзалтын үеэр дахин хөндөгдөнө гэж ойр эх сурвалжууд мэдээлжээ.
Трамп даваа гарагт АНУ-ын Тайваньд зэвсэг худалдах асуудлыг Ши Жиньпинтэй хэлэлцэнэ гэж мэдэгдсэн нь ирээдүйн худалдаа эрсдэлд орж магадгүй гэсэн түгшүүрийг улам нэмэгдүүлсэн байна. “Би энэ асуудлыг хэлэлцэнэ. Ерөнхийлөгч Ши биднийг ингэхгүй байгаасай гэж хүсэж байгаа. Гэхдээ би энэ талаар ярилцана” гэж Трамп сэтгүүлчдэд хэлжээ.
Трамп ойролцоогоор 14 тэрбум ам.долларын зэвсгийн багцыг Тайваньд худалдах асуудлыг одоогоор албан ёсоор урагшлуулаагүй байна. Харин Бээжин Тайваньд зэвсэг худалдахыг тогтмол эсэргүүцсээр иржээ.
Хоёр намын сенаторуудын бүлэг Трампын айлчлалын өмнө илгээсэн захидалдаа эдгээр худалдааг баталсныг Конгресст албан ёсоор мэдэгдэхийг уриалсан байна.
“Та эдийн засгийн өрсөлдөөнийг тэнцвэржүүлэхийг эрэлхийлэхийн зэрэгцээ Тайваньд үзүүлэх Америкийн дэмжлэг наймаалцах зүйл биш гэдгийг Бээжинд ойлгуулах ёстой” гэж тэд бичжээ.
АНУ-ын өндөр албан тушаалтан өнгөрсөн арванхоёрдугаар сард Тайваньд 11 тэрбум ам.доллароос давсан зэвсгийн худалдааг баталсан нь арлыг дэмжих АНУ-ын тууштай байр суурийн илрэл гэж онцолсон байна.
Трампын айлчлалын үеэр Ши Жиньпин дараа нь Бээжин зарлаж болохуйц тодорхой буултуудыг Трампаас авахыг оролдож магадгүй гэж АНУ-ын засгийн газрын өндөр албан тушаал хашиж байсан хүн хэлжээ. “Ийм буулт нь Тайванийг шүүмжлэх, Тайванийн ерөнхийлөгчийг шүүмжлэх эсвэл Тайваньд нийлүүлэх дараагийн томоохон зэвсгийн багцыг урагшлуулахгүй байх далд тохиролцоо зэрэг байж болно” гэж тэр хэлсэн бөгөөд энэ нь Тайбэйд маш том дохио болно гэжээ.
Хятад Ирантай холбоотой олон сар үргэлжилсэн мөргөлдөөн АНУ-ын байр суурийг сулруулж, өөрсдийн хэлэлцээний давуу талыг нэмэгдүүлсэн гэж үзэж байгаа талаар асуудалд ойр хятад эх сурвалжууд мэдээлсэн.
Коммунист намын хэзээ ч удирдаж байгаагүй Тайванийг эргүүлэн нэгтгэх нь Ши Жиньпиний хамгийн чухал урт хугацааны зорилтуудын нэг гэж олон нийтэд ойлгогддог.
Тайвань ч мөн Трамп болон Ши Жиньпиний нүүр тулсан уулзалтыг анхааралтай ажиглаж байна.
Гадаад хэргийн сайд Лин Чиа-Лун энэ долоо хоногт АНУ Тайванийн бодлого өөрчлөгдөхгүй гэж Тайбэйд удаа дараа баталсан гэж мэдэгджээ. Гэвч тэрбээр “Мэдээж Трамп-Шигийн уулзалтаас Тайваньтай холбоотой гэнэтийн зүйл гарахгүй байгаасай гэж найдаж байна” хэмээн түгшиж байгаагаа ч хүлээн зөвшөөрчээ.
Түүний орлогч Франсуа Ву дөрөвдүгээр сарын сүүлчээр Блүүмбергт өгсөн ярилцлагадаа илүү шулуухан байр суурь илэрхийлж, “Бидний хамгийн их айж байгаа зүйл бол Тайванийг Ши Жиньпин болон Ерөнхийлөгч Трампын хэлэлцээний ширээн дээр тавих явдал” гэж хэлсэн байна. “Бид санаа зовж байгаа, ийм зүйл болохоос сэргийлэх хэрэгтэй.”
Тайванийн үндэсний аюулгүй байдлын нэг албан тушаалтан CNN-д хэлэхдээ, Трампын айлчлалын өмнө АНУ-аас баталгаа авсан гэжээ. “АНУ-ын албаныхан сүүлийн өдрүүдэд Тайванийг тууштай дэмжиж буйгаа дахин дахин нотолсон” гэж эх сурвалж хэлсэн байна.
“Энэ Трамп-Шигийн уулзалтын үеэр Тайваньд учрах хамгийн том эрсдэл нь Трамп өөрөө биш. Харин Хятад” гэж тэр нэмж хэлжээ.
Ши Жиньпин өөрийн байр суурийг тайлбарлаж магадгүй
АНУ болон Тайванийн албаны олон эх сурвалжийн мэдээлснээр Ши Жиньпин Тайвань яагаад Хятадын нэг хэсэг байх ёстой талаар өөрийн үндэслэлийг танилцуулах нь бараг тодорхой байна. Ши Тайванийг эх газартай нэгтгэх үйл явцыг “зогсоох аргагүй” төдийгүй хүч хэрэглэхийг үгүйсгэхгүй гэж өмнө нь мэдэгдэж байжээ.
Трамп Оросын Ерөнхийлөгч Владимир Путины “Украин бол Оросын нэг хэсэг” гэх үндэслэлд тодорхой хэмжээнд нааштай хандсан мэт харагдаж байсан тул Ши Жиньпин Тайванийн асуудлаар үүнтэй төстэй тайлбар хийхийг оролдож магадгүй гэж нэг эх сурвалж хэлсэн аж.
Хятад өмнө нь Тайванийг АНУ-тай харилцах харилцаан дахь “хамгийн том эрсдэл” гэж тодорхойлж байсан. Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван И дөрөвдүгээр сарын сүүлчээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубиотой утсаар ярихдаа “АНУ амлалтаа биелүүлж, зөв сонголт хийх ёстой” гэж мэдэгдсэн талаар Хятадын Гадаад хэргийн яамны тайланд дурджээ. Харин Рубио өнгөрсөн долоо хоногт АНУ-ын Тайванийн бодлого “өөрчлөгдөөгүй” гэж хэлсэн байна. “Энэ нь манай айлчлалын гол сэдэв болно гэж бодохгүй байна. Гэхдээ яригдах асуудлын нэг байх нь гарцаагүй” гэж Рубио мэдэгджээ.
Олон арван жилийн өмнөх Тайванийн харилцааны тухай хуулийн дагуу Вашингтон Тайванийг өөрийгөө хамгаалах хэрэгслээр хангах хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй. Гэвч АНУ болон Тайванийн зарим албаныхан Трамп Тайванийг Хятадтай хийх томоохон хэлэлцээрийн наймааны хэрэгсэл болгож магадгүй гэж удаан хугацаанд болгоомжилсоор ирсэн. Тайвань АНУ-д ашиглагддаг хиймэл оюун ухаан болон батлан хамгаалах технологийн чухал эд ангиудыг үйлдвэрлэдэг.
Трамп холбоотнууд АНУ-д хангалттай хувь нэмэр оруулдаггүй гэж удаа дараа шүүмжилсний дараа Тайванийн албаныхан өөрсдийн батлан хамгаалалтад илүү их хариуцлага хүлээх алхам хийж байгаагаа онцолсон.
Тайванийн албаныхан мөн АНУ-ын Энэтхэг-Номхон далайн командлалтай байнгын холбоотой ажиллаж байгаа нь Цагаан ордны бодлогын өөрчлөлтөөс үл хамааран тогтвортой үргэлжилж буй гол сувгийн аж.
Үүний зэрэгцээ Ираны дайны улмаас АНУ-ын зэвсгийн нөөц багассан нь Тайванийн өмнө нь худалдан авсан ч хараахан нийлүүлээгүй системүүдэд нөлөөлж магадгүй гэж Тайванийн тал санаа зовниж байгаа гэдэг.
CNN-ийн мэдээлснээр Ирантай хийсэн дайны үеэр АНУ-ын арми чухал пуужингийн нөөцөө ихээхэн шавхсан бөгөөд ойрын жилүүдэд шинэ мөргөлдөөн гарвал сум, зэвсэг дуусах “ойрын эрсдэл” үүссэн.
Center for Strategic and International Studies-ийн шинэ судалгаагаар АНУ-ын агуулахад үлдсэн чухал зэвсгийн хэмжээ Хятад зэрэг өрсөлдөгчтэй сөргөлдөхөд хангалтгүй болсон бөгөөд дайны өмнөх түвшиндээ эргэн очиход олон жил шаардагдаж магадгүй.
Тайванийн сөрөг хүчний хяналттай парламент өнгөрсөн долоо хоногт батлан хамгаалах нэмэлт 25 тэрбум ам.долларын төсөв баталсан ч энэ нь засгийн газрын анх хүссэн 40 тэрбум ам.доллараас мэдэгдэхүйц бага байв.
Одоогоор цэргийн довтолгоо ойртсон шинж тэмдэг байхгүй ч Тайвань Хятадын довтолгооны аюулд идэвхтэй бэлтгэж байгаа нь Хятад арлын эргэн тойронд тогтмол цэргийн сургуулилт хийсээр байгаатай холбоотой. Гэсэн ч зарим шинжээч өөдрөг байр суурьтай хэвээр байна.
