
Шэньжэнь хотод болох Дональд Трамп, Ши Жиньпин, Владимир Путин нарын гурван талт уулзалт нь дэлхийн хамгийн том цөмийн зэвсэгтэй гурван гүрний удирдагчийг нэг ширээнд суулгаж буйгаараа онцлог. Украин, Иран, худалдааны зөрчил, цөмийн зэвсгийн хяналт, хиймэл оюун ухаан, дэлхийн дэг журмын төлөөх өрсөлдөөн зэрэг олон асуудал хурцадсан энэ үед уулзалт болох гэж байна.
Гэхдээ гурван удирдагч ижил зорилгоор хэлэлцээний ширээнд суухгүй. Тэдний хувьд энэ уулзалт өөр өөр стратегийн ашиг сонирхлоо хамгаалах, өрсөлдөгчдөө байр сууриа харуулах, олон улсын тавцанд нөлөөгөө бэхжүүлэх боломж юм. Уулзалтаас бодит тохиролцоо гарах эсэхээс гадна хэн ямар дүр зураг бүтээж, ямар дипломат давуу тал олж авах нь чухал байдаг.
Оросын мэдээллийн агентлагууд мөн Кремлийн хэвлэлийн төлөөлөгч Дмитрий Песковын хэлснийг иш татан, гурван талт уулзалтад нэг цагийн хугацаа хуваарилсан гэж мэдээлжээ. Нэг удаагийн богино уулзалт дэлхийг өөрчлөхгүй байх. Гэхдээ харагдах байдал, дүр зураг, гэрэл зураг чухал. Гурван удирдагч, гурван том гүрэн, дэлхийн хэмжээний асуудлуудыг хэлэлцэж байгаа гэх мессеж хэнийг тод харагдахад нь тусалж, хэнд ашигтай нөхцөл олгох бол?
Ши Жиньпин: Хятадыг тогтвортой, хариуцлагатай их гүрэн болгон харуулах
Бээжин уулзалтаар “дэлхийн энх тайвныг хамгаалах, стратегийн тогтвортой байдлыг дэмжих” шаардлагыг хэлэлцэх тухай ярьж байгаа юм.
Хятадын удирдагч Ши Жиньпиний хувьд уулзалтын гол зорилго нь Бээжинг дэлхийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг дэмжигч, хариуцлагатай их гүрэн болгон харуулах явдал. Тэрээр АНУ-ын тарифын бодлогыг шүүмжилж, чөлөөт, нээлттэй худалдааг дэмжих байр суурь илэрхийлсэн нь Хятадыг дэлхийн эдийн засгийн тогтвортой түнш гэж харуулах оролдлого юм.
Ши Трампыг нисэх буудалд биечлэн угтсан нь ч дипломат ёслолын төдий үйлдэл биш. Хятадын удирдагч АНУ-тай харилцаагаа тогтвортой байлгахыг хүсэж буйгаа харуулахын зэрэгцээ уулзалтыг өөрийн нутаг дэвсгэр дээр зохион байгуулж, хоёр том гүрний удирдагчдыг нэг дор цуглуулсан зохион байгуулагчийн байр сууриа ашиглаж буй арга.
Путинтэй хийх харилцаа ч Шигийн хувьд чухал. Орос, Хятад эдийн засаг, батлан хамгаалах, стратегийн харилцаагаа улам ойртуулахыг зорьж байгаа ч Ши энэ харилцааг АНУ-тай шууд сөргөлдөх хэлбэрт оруулахгүй байх сонирхолтой байж болно. Хятад улс Украин, Иран, Тайвань зэрэг асуудлыг хэлэлцэхэд өөрийн байр суурийг тодорхой хэмжээнд хадгалж, хэт их үүрэг хариуцлага хүлээхгүй байхыг эрмэлзэх магадлалтай.
Тиймээс Шэньжэний уулзалт Ши Жиньпинд хоёр талын харилцааг удирдах, Трамптай шууд харилцах, Путинтэй стратегийн түншлэлээ баталгаажуулахын зэрэгцээ Хятадыг дэлхийн дипломат төвийн нэг болгон харуулах боломж олгоно.
Трамп: Цөмийн зэвсгийн хязгаарлалт, Украины асуудлаар тохиролцоо хийхийг эрмэлзэнэ
Трампын хувьд уулзалтын гол зорилтуудын нэг нь цөмийн зэвсгийн хязгаарлалтын асуудлыг хэлэлцэх явдал. Тэрээр АНУ, Оросын цөмийн зэвсгийн харилцан хяналт, цаашид зэвсэглэлээр өрсөлдөх эрсдэлийг бууруулахын зэрэгцээ Хятадыг ч энэ асуудалд оролцуулахыг хүсэж байна. Гэвч энэ нь Вашингтон, Москва хоёрын хоорондын асуудал төдий биш. Хятад улс цөмийн зэвсгийн нөөцөө нэмэгдүүлж, АНУ болон ОХУ-ын түвшинд хүрэхийг зорьж байгаа ч одоогоор цөмийн зэвсэг хязгаарлах хэлэлцээнд оролцох сонирхол бага. Ши Жиньпин ийм хэлэлцээг эхлүүлэхээс зайлсхийх төлөвтэй байгаа нь Трампын зорилгыг хэрэгжүүлэхэд саад болж болзошгүй.
Трамп мөн Украины дайныг хэлэлцэхийг хүсэж байгаагаа мэдэгдсэн. Түүний хувьд энэ уулзалт Оросын удирдагчтай шууд харилцаж, дайныг зогсоох эсвэл АНУ-ын ашиг сонирхолд нийцсэн тохиролцоонд хүрэх боломж байж болох юм. Гэхдээ Украин, Европын төлөөлөгчид оролцохгүйгээр ийм хэлэлцээ хийх нь Киевийн ашиг сонирхлыг хөндөх эрсдэлтэй.
Трампын хувьд Шэньжэний уулзалт зөвхөн гадаад бодлогын үр дүн гаргах төдийгүй өөрийгөө дэлхийн хамгийн хүчирхэг удирдагчдын нэг хэвээр байгааг харуулах улс төрийн ач холбогдолтой. Дотоод улс төрийн дарамттай үед Ши, Путин нартай нэг ширээнд сууж, дэлхийн хэмжээний асуудлыг шийдвэрлэхэд оролцож буй дүр зураг нь түүний хувьд нэр хүнд, улс төрийн давуу тал болно.
Путин: Оросыг тусгаарлах оролдлого бүтэлгүйтсэнийг харуулах, Украины дайны асуудлаар давуу байр суурь олох
Кремль энэ долоо хоногт уулзалтыг Ялтын бага хуралтай харьцуулсныг “улс төр судлаачдын тоглоом” гэж няцаасан ч уулзалт дэлхийн үйл явдалд томоохон нөлөө үзүүлнэ гэж мэдэгдсэн. Владимир Путины хувьд энэ уулзалтын хамгийн том үнэ цэн нь бодит хэлэлцээрээс гадна дипломат дүр зураг, олон улсын хүлээн зөвшөөрөгдсөн удирдагч хэвээрээ гэдгээ харуулах тайз болж өгнө.
Украинд бүрэн хэмжээний дайн эхлүүлснээс хойш Орос барууны орнуудын хориг, дипломат тусгаарлалттай тулгарсан. Харин Шэньжэнь хотод АНУ, Хятадын удирдагчидтай нэг ширээнд суух нь Москваг дэлхийн улс төрийн гол тоглогч хэвээр байгааг харуулах боломж юм.
Путин энэ уулзалтыг ашиглан барууны орнуудын Оросыг тусгаарлах оролдлого бүтэлгүйтсэн гэсэн мессежийг түгээхийг зорьж байна. Түүний хувьд Трамп, Ши нартай хамт хэлэлцээ хийж буй дүр зураг нь Оросын дипломат байр суурийг сэргээх, хориг арга хэмжээний дарамтыг үл харгалзан дэлхийн том гүрнүүдтэй харилцах чадвартай хэвээр байгааг харуулах ач холбогдолтой.
Мэдээж Украины дайны асуудалд Путин өөрт ашигтай нөхцөлөөр хэлэлцэх боломж эрэлхийлэх нь гарцаагүй. Украины болон Европын төлөөлөгчид оролцоогүй хэлэлцээ нь Оросын байр суурийг шууд танилцуулах, Трамптай өөрийн нөхцөл, шаардлагыг ярилцах боломж олгоно. Гэхдээ гал зогсоох, дайныг эцэслэх бодит тохиролцоо гарах эсэх нь тодорхойгүй.
Путин уулзалтаас цэргийн ялалт авахгүй ч дипломат ялалт байгуулахыг хүсэж байна. Өөрөөр хэлбэл, дайны талбарт зорилгодоо бүрэн хүрээгүй ч их гүрний удирдагчидтай шууд хэлэлцдэг хэвээр байгаагаа харуулах нь түүний гол хүлээлт юм.
Украины дайныг зогсоох хүсэл Трампын хувьд чухал байж болох ч Путин дайныг Оросын стратегийн ашиг сонирхолд нийцсэн нөхцөлөөр дуусгахыг эрмэлзэнэ. Ши харин энэ асуудлаар тодорхой байр суурь баримтлахын оронд ерөнхий тогтвортой байдлын хүрээнд ярихыг илүүд үзэж магадгүй.
Иймээс гурван талт уулзалт нь нийтлэг зорилго дээр суурилсан нэгдсэн хэлэлцээ гэхээс илүүтэй талууд тус тусын ашиг сонирхлоо хамгаалж, дипломат байр сууриа бэхжүүлэх өрсөлдөөн байх магадлалтай.
Их гүрнүүд бусдын хувь заяаг шийдэх үү?
Энэхүү уулзалтын хамгийн эмзэг тал нь Украины дайн, Тайванийн асуудал болон бусад бүс нутгийн аюулгүй байдлын асуудлыг тухайн улсын оролцоогүйгээр их гүрнүүд хэлэлцэж болзошгүй явдал юм.
Украины Ерөнхийлөгч Володимир Зеленский ийм уулзалтыг 1945 оны Ялтын бага хуралтай адилтгаж болзошгүйг анхааруулсан. Тухайн үед ЗХУ, АНУ, Их Британи дайны дараах Европын дэг журмыг тодорхойлж, нөлөөллийн хүрээгээ тогтоосон нь жижиг орнуудын хувь заяаг их гүрнүүд шийддэг жишээ болон үлдсэн.
Өнөөдрийн Шэньжэний уулзалт ч ийм болгоомжлолыг төрүүлж байна. Украин, Европын төлөөлөгчид оролцоогүй нөхцөлд Украины дайны талаар тохиролцох оролдлого гарч болзошгүй. Тайвань ч Хятадын дарамт нэмэгдэхэд түлхэц болох аливаа тохиролцооноос болгоомжилж байна. Ойрхи Дорнодын улс орнууд ч өөрсдийн ашиг сонирхол их гүрнүүдийн хэлэлцээний үр дүнд хэрхэн нөлөөлөхийг анхааралтай ажиглана.
Гэхдээ нөгөө талаас дэлхийн хамгийн хүчирхэг цөмийн зэвсэгтэй гурван гүрний удирдагч шууд харилцах нь өөрөө чухал ач холбогдолтой. Украин, Иран, Тайвань болон цөмийн зэвсгийн өрсөлдөөн зэрэг хурцадмал асуудлыг хэлэлцэх дипломат суваг нээлттэй байх нь мөргөлдөөнийг даамжрахаас сэргийлэх боломжтой.
Тэдний ашиг сонирхол огтлолцох цэг нь дэлхийн тогтвортой байдал, их гүрнүүдийн харилцааг зохицуулах хэрэгцээ. Харин зөрчилдөх цэг нь тэрхүү тогтвортой байдлыг ямар нөхцөлөөр, хэний ашиг сонирхлыг хамгаалж бий болгох вэ гэдэгт оршино.
Тиймээс Шэньжэний уулзалтын хамгийн чухал асуулт нь гурван удирдагч ямар тохиролцоонд хүрэх вэ гэдгээс гадна, тэдний тохиролцоо дэлхийн бусад улс оронд ямар үр дагавар авчрах вэ гэдэг юм.