Хятад руу зорчих болон тус улсаас гадагш зорчихтой холбоотой шинэ журам хэрэгжиж эхэлсэн нь засгийн газар иргэддээ тавих хяналтаа улам чангатгах алхам боллоо гэж ажиглагчид үзэж байна.
Хилийн чанадад байхдаа Хятадын үндэсний аюулгүй байдал, ашиг сонирхолд “хохирол учруулсан” гэж үзсэн иргэдийг эх орондоо буцаж ирснийх нь дараа гурван жил хүртэл хугацаагаар Хятадаас гарахыг хориглоно. Түүнчлэн технологийн импорт, экспортын зохицуулалтыг зөрчсөн хүмүүсийг мөн гадагш зорчихыг хориглох аж.
Хятадын эрх баригчид уг журмыг “үндэсний бүрэн эрх, аюулгүй байдлыг хамгаалах” зорилготой гэж тайлбарлаж, “энгийн иргэдийн” зорчих эрхийг хязгаарлахгүй хэмээн мэдэгдэв. Гэвч шүүмжлэгчид шинэ журам нь Бээжин иргэдийнхээ гадаад дахь үйл ажиллагаанд дарамт шахалт үзүүлэх боломжийг улам нэмэгдүүлж болзошгүй гэж үзэж байна.
“Энэ бол Хятадын иргэд гадаадад юу хийж, юу ярьж байгааг хянах зорилготой өөр нэг хэрэгсэл” гэж Жоржтауны их сургуулийн Азийн эрх зүйн төвийн гүйцэтгэх захирал, профессор Том Келлогг BBC Chinese-д ярьжээ.
“Зарим тохиолдолд төрийн аюулгүй байдлын байгууллагууд иргэдийг гадаадад Хятадын засгийн газрыг шүүмжлэхээс сэргийлэх, эсвэл эрхийнхээ төлөө тэмцсэн үйл ажиллагааных нь төлөө шийтгэхийн тулд паспорт олгохоос шууд татгалздаг” гэж Келлогг нэмж хэлсэн байна.
Өнөөдрөөс хэрэгжиж эхлэх журмын дагуу “үндэсний аж үйлдвэр, технологийн аюулгүй байдалд аюул учруулж болзошгүй” технологийн импорт, экспортын зохицуулалтыг зөрчсөн Хятадын иргэдийг тус улсаас гарахыг хориглох аж.
Хятадын засгийн газрын “цуурхал няцаах” платформ болох Piyao өнгөрсөн долоо хоногт мэдэгдэл нийтэлж, шинэ журам нь “энгийн иргэдийн зорчих эрхийг хязгаарлахгүй, харин өндөр эрсдэлтэй чиглэл болон ердийн бус зорчих хэв маягтай хүмүүсийн эсрэг урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ” гэж тайлбарлажээ.
Тус мэдэгдэлд дурдсанаар, уг зохицуулалтыг иргэдийг хууран мэхэлж гадагш гаргах, эсвэл гадаадад хууль бус мөрийтэй тоглоом, залилангийн үйл ажиллагаанд оролцуулах зэрэг “асуудлыг” шийдвэрлэх зорилгоор гаргасан байна. Гэвч зарим Хятадын иргэд олон жилийн турш тодорхой бус зорчих хязгаарлалтад өртөж ирсэн гэж мэдээлжээ.
Өөрийгөө зөвхөн Пипи гэж нэрлүүлэхийг хүссэн 26 настай Хятадын иргэн BBC Chinese-д ярьснаар, түүний паспорт авах хүсэлтийг 2023 онд хүлээж авахаас татгалзсан байна. Тэрбээр үүнийг 2019 онд Хонконгод болсон ардчиллыг дэмжсэн өргөн хүрээний эсэргүүцлийн жагсаалд оролцсонтой нь холбоотой гэж үзэж байгаа аж.
Пипигийн хэлснээр, тэрбээр жагсаалын үеэр Хонконгийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд ярилцлага өгч байжээ. Эх газрын Хятад руу буцаж ирэхэд нь төрийн аюулгүй байдлын цагдаа нар байцаасан байна.
Цагаачлалын албаны нэг ажилтан түүнд “Хонконгийн асуудлаас болж” паспорт авч чадахгүй гэж хэлсэн ч энэ талаар түүнд бичгээр баталгаажуулсан зүйл өгөөгүй гэж Пипи ярьжээ. “Хэрэв тэд надад албан ёсны баримт бичиг өгсөн бол захиргааны журмаар дахин хянуулах хүсэлт гаргаж болох байсан. Гэтэл тэдний хэлсэн зүйл ердөө нэг өгүүлбэр нь “Чи явж болохгүй” гэсэн өгүүлбэр гэдгийг Пипи хэлсэн байна.
Пипи асуудлыг цааш нь хөөцөлдөж зүрхлээгүй нь “эцэст нь шоронд орчих вий” гэж айж байсантай нь холбоотой гэнэ.
Олон нийтэд нээлттэй мэдээллээс үзэхэд, Хятадын иргэд өөрсдөд нь гадагш зорчих хяналт тавьсан эсэхийг одоогоор бие даан шалгах боломжгүй байна.
Албан ёсны бичгээр эсвэл амаар мэдэгдэл өгөөгүй тохиолдолд хүмүүс ихэвчлэн бичиг баримт авах хүсэлт гаргах, эсвэл хилээр гарахыг оролдох үедээ л зорчих эрх нь хязгаарлагдсаныг мэддэг гэнэ.
Хятадын Захиргааны зөвшөөрлийн тухай хуулийн дагуу захиргааны байгууллага захиргааны зөвшөөрөл олгохоос татгалзсан тохиолдолд шалтгааныг бичгээр тайлбарлах ёстой. Гэвч BBC-д ярилцлага өгсөн зарим хүн энэ шаардлагыг хэрэгжүүлдэггүй гэж мэдэгджээ.
Хятадын Гадаад хэргийн яам болон цагаачлалын байгууллагууд BBC Chinese-ийн асуултад хариу өгөөгүй байна.
Хүний эрхийн Safeguard Defenders байгууллагаас BBC-д өгсөн мэдээллээс үзэхэд, Хятад улс сүүлийн жилүүдэд иргэддээ гадагш зорчих хориг тавих явдлыг эрс нэмэгдүүлжээ.
Хятадын Дээд шүүхийн мэдээллийн санд 2016 онд гадагш зорчих хоригийг дурдсан ердөө 89 бүртгэл байсан бол өнгөрсөн онд энэ тоо 188 760 болж өссөн байна.
Мөн гадагш зорчих хоригтой холбоотой иргэний хэргийн шийдвэрүүд нийт иргэний хэргийн шийдвэрийн хэдэн хувийг эзэлж байгаа нь 2019–2025 онд 30 гаруй дахин өсөж, ойролцоогоор 0.23 хувиас 7.3 хувьд хүрчээ. Шүүхийн шийдвэрүүдийг улам олноор нь нийтлэхгүй байгаа тул ийм хэргийн бодит тоо үүнээс ч өндөр гэж үздэг.
Мягмар гарагт хэрэгжиж эхэлсэн шинэ журмын дагуу хилийн албан хаагчид “өндөр эрсдэлтэй” гэж үзсэн улс орон, бүс нутаг руу зорчихгүй байхыг Хятадын иргэдэд мөн зөвлөх үүрэгтэй болжээ.
Гэвч үүнээс өмнө ч Хятадад төрийн албан хаагч, төрийн өмчит үйлдвэрийн ажилтан, энгийн иргэд зэрэг зарим хүн тодорхой улс орнууд руу зорчих хязгаарлалттай тулгарч байсан байна.
Бээжин хотын төрийн өмчит санхүүгийн байгууллагад ажилладаг, өөрийгөө Шяо Ван гэж нэрлэсэн нэгэн эрэгтэй BBC Chinese-д ярьснаар, түүний хамтран ажиллагсдаас гадаад зорчихын тулд паспортоо хураалгаж, зөвшөөрөл авахыг олон жилийн турш шаардсаар иржээ.
32 настай тэрбээр удирдлагууд ажилтнуудад “Япон зэрэг эмзэг улс орнууд руу явахыг яасан ч зөвшөөрөхгүй” гэж амаар сануулдаг хэмээн ярьсан байна.
Мөн музейд ажилладаг зарим төрийн албан хаагч найз нь хүртэл гадаадад зорчиход “маш хэцүү” байдаг бөгөөд ажлын онцлогоосоо шалтгаалан паспорт авах хүсэлтийг бие даан гаргаж болохгүй гэж хэлүүлж байсан гэж Шяо Ван мэдэгджээ.
Хууль зүйн шинжээч Келлогг зорчих хязгаарлалтууд өргөжиж байгааг “маш их түгшүүр төрүүлж байна” хэмээн тодорхойлоод, энэ нь Хятадын удирдагч Ши Жиньпиний үед “үзэл суртлын хяналт улам нэмэгдэж” буйн илрэл бөгөөд Мао Зэдуны эрин үеийг санагдуулж байна гэжээ.
Мао Зэдуны олон арван жил үргэлжилсэн засаглалын үед Хятад улс дэлхийн бусад орноос ихээхэн тусгаарлагдсан байв. Хятадын иргэдийн амьдралын нэг хэсэг болсон олон улсын аялал жуулчлал 1990-ээд онд, тус улс шинэчлэл, нээлттэй бодлогын цуврал арга хэмжээ хэрэгжүүлсний дараа л бий болсон юм.
Өнөөгийн олон төрлийн зорчих хязгаарлалт нь “тэрхүү хүнд хэцүү эрин үеийг санагдуулж байна” гэж Келлогг хэлсэн байна.
