АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент пүрэв гарагт АНУ Ираны эсрэг «түүхэн дэх хамгийн хатуу хориг арга хэмжээ»-г авахаар төлөвлөж байгааг мэдэгдээд, энэ алхам нь цаашид томоохон хэмжээний цэргийн ажиллагаа явуулах шаардлагыг бууруулж магадгүй гэлээ.
Бессентийн мэдэгдэл АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын өмнөх өдөр хийсэн «эдийн засгийн дайн» зарлах тухай заналхийлэл болон Иранд «ямар нэгэн хэлбэрээр аврах гарц, дэмжлэг» үзүүлсэн аль ч улсад эдийн засгийн үр дагавар учруулна гэсэн анхааруулгын дараа гарсан байна. Бессент шинэ хоригийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг ирэх долоо хоногт танилцуулна гэжээ.
АНУ-ын дээрх санхүүгийн дарамт шахалтын заналхийлэл нь бараг зургаан сар үргэлжилж буй дайныг зогсоох зорилготой. Энэ мөргөлдөөн Ойрхи Дорнодын олон сая баррель газрын тосны нийлүүлэлтийг тасалдуулсан юм. Үүнтэй зэрэгцэн пүрэв гарагт газрын тосны үнэ гурван долоо хоногийн хамгийн өндөр түвшнээс давж өссөн байна.
Бессент CNBC телевизэд ярилцлага өгөхдөө «Газрын тосны үнэ яагаад үүнтэй холбоотойгоор өссөнийг би сайн ойлгохгүй байна. Хэрэв бид эдийн засгийн дарамтыг дээд хэмжээнд хүргэж байгаа бол энэ нь томоохон хэмжээний цэргийн ажиллагааг дахин эхлүүлэх шаардлагагүй гэсэн үг байж болох юм» гэжээ.
Түүний ашигласан «кинетик» гэх нэр томьёо нь цэргийн хүч хэрэглэхийг хэлж байгаа юм.
Энэхүү мөргөлдөөнд мянга мянган хүн амиа алдсан бөгөөд Иран Персийн булангийн орнуудыг мөргөлдөөнд татан оролцуулж, Ормузын хоолойгоор дамжих тээвэрлэлтийг хязгаарлах чадвараа харуулснаар дэлхийн зах зээлд хүчтэй цочрол үүсгэсэн. Хоёрдугаар сараас өмнө дэлхийн худалдаалагдаж буй газрын тосны ойролцоогоор тавны нэг нь энэ усан замаар тээвэрлэгддэг байжээ.
АНУ болон Иран дөрөвдүгээр сар, зургадугаар сард тус тус гал зогсоох хэлэлцээр байгуулснаа хоёр удаа зарлаж, Ормузын хоолойгоор тээвэрлэлтийг чөлөөтэй явуулах нөхцөлийг сэргээж, улмаар мөргөлдөөнийг дуусгах зорилго тавьсан. Гэвч хоёр хэлэлцээр хоёулаа удалгүй задарсан байна.
Хоригийн дэлгэрэнгүйг ирэх долоо хоногт танилцуулна
Иран 1979 оны Исламын хувьсгалаас хойш бараг 50 жилийн турш тасралтгүй шахам хүнд эдийн засгийн хориг арга хэмжээнд байсаар ирсэн.
Бессент мэдэгдэл хийхээс өмнө Ираны Гадаад хэргийн яам АНУ-ын эдийн засаг, худалдааны хоригийг буруушааж, үүнийг «эдийн засгийн терроризм» гэж нэрлэсэн байна.
Тус яам хориг арга хэмжээ нь «Ираны тусгаар тогтнол, нэр төр, үндэсний бүрэн эрхт байдлыг хамгаалах» иранчуудын шийдэмгий байдалд «өчүүхэн ч эргэлзээ төрүүлэхгүй» гэж мэдэгджээ.
Бессент CNBC-д өгсөн ярилцлагадаа шинэ багц арга хэмжээний талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгч, Ираны асуудлаар ирэх даваа гарагт хийх хэвлэлийн бага хурлын үеэр «яг ямар арга хэмжээ авах гэж байгаагаа» танилцуулна гэжээ.
Тэрбээр «Энэ бол хоёр дараалсан цохилт. Бид Ираныг бүслээд зогсохгүй түүхэн дэх хамгийн хатуу хориг арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ» гэж хэлсэн байна.
Бессент ийнхүү дөрөвдүгээр сард Иранд тогтоосон, зургадугаар сарын дундуур нэг сарын хугацаагаар түр зогсоосон АНУ-ын тэнгисийн цэргийн бүслэлтийг дурджээ.
Трамп лхагва гарагт сошиал сүлжээнд нийтэлсэн мэдэгдэлдээ «урьд өмнө байгаагүй цар хүрээний эдийн засгийн дайн болон тусгаарлалт» явуулна гэж амласан.
Гэвч тэрбээр АНУ яг ямар тодорхой алхам хийхийг хэлээгүй, мөн аль нэг улсыг нэрлээгүй байна. Гэхдээ энэхүү анхааруулга нь энх тайвны яриа хэлэлцээнд зуучлахад оролцсон АНУ-ын холбоотнуудад ч хамаарах бололтой.
Трамп «Иранд ямар ч төрлийн аврах гарц олгохын тулд санхүүгийн байгууллага, бизнес, нисэх буудал, төрийн байгууллагуудаа ашиглуулах аль ч улс өөрөө АСАР ИХ эдийн засгийн үр дагавартай тулгарна» гэж бичжээ.
Гэсэн хэдий ч Трамп дотооддоо нэр хүнд муутай болсон дайныг зогсоох шахалтад орж байгаа юм. Түлшний үнэ өндөр хэвээр байгаа нь түүний рейтингт сөргөөр нөлөөлж, арваннэгдүгээр сард болох завсрын сонгуулиар Бүгд найрамдах нам Конгресс дахь хяналтаа хадгалахад ч эрсдэл учруулж болзошгүй байна.
Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи Трампын мэдэгдлийг АНУ-ын дотоодын санхүүгийн асуудлуудаас, тэр дундаа рекорд хэмжээнд хүрсэн өр болон өсөж буй зээлийн хүүгээс Америкийн олон нийтийн анхаарлыг сарниулах оролдлого гэж нэрлэжээ.
Тэрбээр Вашингтон бүтэлгүйтсэн гэж үзсэн бодлогоо үргэлжлүүлэн тулган хэрэгжүүлэх нь цаашид улам олон бүтэлгүйтэлд хүргэж, иранчуудыг улам өөрөөсөө холдуулна гэж мэдэгдсэн байна.
Гэхдээ Трампын сошиал сүлжээнд хийсэн заналхийлэл, мэдэгдлүүд нь бичсэн хэлбэрээрээ заавал бүрэн хэрэгждэггүй гэж Reuters тэмдэглэжээ.
