Хуситууд өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд Моха боомт хотыг эзэлж, стратегийн ач холбогдолтой Майюн (Перим) арлыг хяналтдаа авснаар Йемений Улаан тэнгис дэх эргийг бүхэлд нь эзэлж дуусгалаа.

Хуситуудын хүч одоо Африкийн эргээс ердөө 20 километрийн зайд байрлаж байна. Ингэснээр Улаан тэнгисийн далайн тээврийн хөдөлгөөний стратегийн чухал нарийн гарц болох Баб-эль-Мандебын хоолойг үндсэндээ хянаж байна.

Хуситууд Йемений хилээс гадуур хөндлөнгөөс оролцох бодолтой гэх ямар нэгэн шинж тэмдэг байхгүй ч дайн Африк тивд аль хэдийн мэдрэгдэж эхэлжээ.

Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллага (IOM) ням гарагт мэдээлэхдээ, сүүлийн 24 цагийн хугацаанд 2000 гаруй хүн Йеменээс Жибути руу дүрвэсэн гэжээ. Йемений эргээс ердөө 20 километрийн зайд орших Жибутийн Обок хотод хүрэлцэн ирж буй йеменчүүдэд хоол хүнс, ус өгч байгаа ч “илүү их дэмжлэг шаардлагатай” гэдгийг Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллага анхааруулсан байна.

Далайн тээврийн гацаа

Баб-эль-Мандебын хоолойгоор дэлхийн худалдааны ойролцоогоор 12 хувь, үүний дотор далайн тээврээр тээвэрлэдэг газрын тосны 11 хувь, шингэрүүлсэн байгалийн хийн 8 хувь дамжин өнгөрдөг.

Энэ нь Хуситуудын холбоотон Иран Ормузын хоолойд тодорхой хэмжээний хяналтаа хадгалж буй үетэй давхцаж байгаа юм. АНУ, Израилын Ираны эсрэг дайн хоёрдугаар сарын 28-нд эхлэхээс өмнө дэлхийн эрчим хүчний нийлүүлэлтийн тавны нэг орчим нь уг хоолойгоор дамждаг байв.

Хуситуудын улс төрийн товчооны гишүүн Хазем аль-Асад “Улаан тэнгис болон Баб-эль-Мандебын хоолой дахь навигацийн эрх чөлөө, олон улсын худалдаа аюулгүй, эмх цэгцтэй” гэж мэдэгдсэн бол Иран Йемен дэх холбоотнууд нь бие даасан бүлэг гэдгийг онцлов. Гэвч дэлхийн тээврийн компаниуд Йеменд өрнөж буй сүүлийн үеийн үйл явдалд туйлын болгоомжтой хандаж байгаа юм.

Далайн аюулгүй байдлын шинжээч, тэнгисийн цэргийн офицер асан Александру Кристиан Худистеану Баб-эль-Мандебын хоолой Ормузын хоолойноос нарийхан болохыг онцолжээ. Тэрбээр “олсон амжилт нь Хуситуудын нийт чадавхыг үндсээр нь өөрчлөхгүй” ч өмнөхөөсөө “хөлөг онгоцуудыг онилоход илүү хялбар” болгож байна гэж Al Jazeera-д ярьжээ.

Үүний нэг жишээ нь Йемений эрэг дээр зогсож буй Хусит командлагч далайн эргийн ойролцоох усанд байгаа байг артиллерийн зэвсгээр харвах боломжтой гэж хэлж буй дүрс бичлэг тархсан явдал байв.

Олон улсын валютын сангийн PortWatch мэдээллээс үзэхэд, Улаан тэнгисээр дамжин өнгөрөх тээврийн хэмжээ болон тоннын хэмжээ 2023–2025 оны хооронд 50–55 хувиар буурсан аж. Энэ нь Хуситуудын хөлөг онгоцуудад халдсан халдлагын дараа Улаан тэнгис дэх хурцадмал байдал хамгийн сүүлд нэмэгдсэн үе юм. Томоохон тээврийн операторууд хөлөг онгоцуудаа Сайн Итгэлийн хошууг тойруулан явуулж байна. Ингэснээр тээвэрлэлтийн хугацаа 20 гаруй хоногоор нэмэгдэж, дэлхийн ачаа тээврийн зардал өсжээ.

Улаан тэнгист далайн аюулгүй байдлыг хангадаг Европын Холбоогоор удирдуулсан “Аталанта” ажиллагааны ажлын хэсэг Улаан тэнгисийн тээврийн хөдөлгөөнд дахин халдлага гарсан тохиолдолд үүрэг даалгаврын хязгаарлалтаасаа болж хариу арга хэмжээ авах боломжгүй байж магадгүй.

“Олон тэнгисийн цэргийн хүчин бүс нутаг дахь флотын логистикийг хангахын тулд Жибутиг, ялангуяа АНУ, Хятад болон бусад орнууд боомтоор ашигладаг. Гэвч ‘Аталанта’ ажиллагаа зэрэг одоо хэрэгжиж буй үүрэг даалгаврын хүрээнд ажиллаж буй хөлөг онгоцууд тодорхой мандаттай байдаг. Мандатыг шинэчлэхэд гардаг хүнд суртлын саатлаас болж тогтоосон хүрээнээсээ хальж ажиллахад хүндрэлтэй” гэж Худистеану хэлэв.

Хачирхалтай нь, Ираны дайны үеэр тэнгисийн цэргийн хүчийг Баб-эль-Мандеб болон Ормузын хоолой руу шилжүүлсэн нь Африкийн Эвэр орчмын эрэгт аюулгүй байдлын цоорхой үүсгэж, зохион байгуулалттай далайн гэмт хэргийн бүлгүүд энэ орон зайг ашиглахад хүргэжээ.

“Энэхүү олон давхаргат хямралын үеэр олон улсын тэнгисийн цэргийн анхаарал Ормузын хоолой болон Баб-эль-Мандеб руу шилжсэнтэй холбоотойгоор далайн дээрэм, ялангуяа Сомалийн эрэг дагуу дахин сэргэж байгааг бид ажигласан” гэж Худистеану анхаарууллаа.