Гималайн уулсын хөндий, уулын бэлээр аврах ажиллагаагаа үргэлжилж байна. Лхагва гарагт болсон гэнэтийн үерийн улмаас дор хаяж 359 хүн амиа алдаж, бараг 1000 хүн сураггүй болоод байна. Үүний зэрэгцээ Балба болон Хятад улс хоёр нуурт ус хуримтлагдаж, дахин үер болох эрсдэл үүссэнийг анхаарууллаа.
Хоёр улсын мэдээлснээр, лхагва гаргийн өглөө мөсөн голын хэсэг нурж, асар их хэмжээний чулуу, мөс, шавар, бусад хурдас Гималайн уулсын гол мөрний системээр уруудан оржээ. Энэ нь тосгон суурин болон чухал дэд бүтцийг сүйтгэсэн. Уг маршрут нь Балбын Катманду хотыг Төвөдийн Лхастай холбодог, жуулчин болон мөргөлчид олноор зорчдог зам юм. Сураггүй болсон хүмүүсийн дор хаяж 540 нь гадаадын иргэд байна.
Балбын эрх баригчид амьд үлдсэн хүмүүсийг эрэн хайхаар нисдэг тэрэг ашиглаж, гадаад ертөнцөөс таслагдсан хот суурин, хөндийд амьдарч буй олон мянган хүнд яаралтай тусламжийн хэрэгсэл хүргэжээ. Мөн аврах албаныхан урсгалд туугдан тал газарт хүрсэн олон арван хүний цогцсыг олсон байна.
Одоо гол асуудал нь үерээр урсаж ирсэн асар их хэмжээний ус, хурдас дахин гамшиг үүсгэх эрсдэлтэй байгаа явдал юм.
Балбын Гамшгийн удирдлагын байгууллага үер болсон газрын Бхотекоши голыг хурдас хааснаар үүссэн нуурын усны түвшин нэмэгдэж, далан сэтрэх аюултайг анхаарууллаа. Харин хилийн нөгөө талд Хятад улс ойрын гурван хоногийн хугацаанд 3 сая шоо метр орчим ус, өөрөөр хэлбэл 1200 орчим усан сантай тэнцэх хэмжээний ус аль хэдийн хаагдсан нууранд цутгана гэж мэдэгджээ.
Хятадын төрийн хэвлэлүүд Усны нөөцийн яамны мэдээллээс эш татан, нуурын хаалт сэтрэх өндөр эрсдэлтэйн дээр усны урсгалын оргил үе есдүгээр сарын 1 орчимд тохиож болзошгүй гэж мэдээлэв.
Хятадын Усны нөөцийн яамны Ус судлалын газрын судлаач Жу Жинфэн CCTV телевизэд хэлэхдээ "Усны хэмжээ үргэлжлэн нэмэгдэж байгаа. Үүнтэй зэрэгцэн эрсдэл ч өсөж байна" гэжээ.
Хилийн боомтыг үерийн урсгал нэвт дайрчээ
Пүрэв гаргийн орой гэхэд Хятадын аврах багийнхан хилийн Хирон боомтын Хятадын талын хамгийн их сүйдсэн бүсэд хүрч чадаагүй хэвээр байсан тухай төрийн хэвлэлүүд мэдээлжээ. Аврах, цэвэрлэх багийнхан тухайн бүс рүү хүрэх гол замын хурдас, нурангийг цэвэрлэхээр ажиллаж байна.
Хирон боомт нь Хятадыг Өмнөд Азитай холбосон "Бүс ба Зам" санаачилгын сүлжээнд чухал үүрэгтэй бөгөөд сүүлийн арван жилд тэнд ложистикийн бүс, автомашины зогсоол зэрэг байгууламжууд баригдсан.
Лхагва гарагт цацагдсан бичлэгүүдэд шаварлаг ус, хурдасны асар хүчтэй урсгал хэдхэн секундын дотор хилийн боомтын байгууламжуудыг нэвт дайрч, зугтахыг оролдож байсан хүмүүсийг бүрхэж буй нь харагджээ.
Төрийн телевизээр цацсан, цэргийн нисдэг тэрэгнээс авсан дүрс бичлэгт хилийн боомтын цогцолборын бүх барилга, түүний дотор Хятадын төрийн сүлд бүхий, гааль болон цагаачлалын байгууллагууд байрладаг томоохон барилга, хилийн хаалга хүртэл шавар, хурдасны урсгалд сүйдсэн байна.
Тус цогцолбор бүхэлдээ зузаан шавар, хурдасаар бүрхэгдэж, танигдахын аргагүй болж, ямар ч суурьшлын ул мөр үлдээгүй аж.
Пүрэв гарагт Хятадын төрийн CCTV телевизийн мэдээлснээр Төвөдийн Хирон хошуунд сураггүй болсон хүний тоо 558-д хүрсний 260 нь гадаадын иргэд байна.
Ерөнхий сайд Ли Чян пүрэв гаргийн үдээс хойш гамшигт нэрвэгдсэн Хирон бүсэд очсон гэж Синьхуа агентлаг мэдээлжээ. Энэхүү айлчлал нь Бээжин уг гамшгийг үндэсний хэмжээний нэн тэргүүний асуудал хэмээн үзэж байгааг илтгэж байна.
«Бөмбөг дэлбэрэх мэт болсон»
Балбад Улаан загалмайн байгууллага бүхэл бүтэн тосгон суурин сүйдэж, зорчих боломжгүй болсон зам, нурсан гүүрнүүдийн улмаас олон суурин гадаад ертөнцөөс таслагдсан гэж мэдэгдэв. Гамшгийн бодит цар хүрээ одоогоор бүрэн тодорхой болоогүй байна.
Дотоод хэргийн сайд Судан Гурунгийн хэлснээр, гол анхаарлаа амьд үлдсэн хүмүүсийг эрэн хайхад төвлөрүүлжээ. Аврах багийнхан хамгийн их сүйдсэн Тришули орчмын бүсээс сураггүй болсон Энэтхэгийн 100 зочин, тэдний ихэнх нь мөргөлчид, мөн Хятадын 25 ажилтныг олжээ.
Балбад сураггүй болсон гадаадын иргэд 20 гаруй улсын харьяат хүмүүс байна. Үүнд Энэтхэгийн 288, АНУ-ын 63, Малайзын 51, Австралийн 34, Их Британийн 33, Канадын 25 иргэн байгаа юм.
Читван дүүргийн захиргааны дарга Ганеш Арьялын мэдээлснээр, түүний дүүргийн голын системээс 103 хүний цогцос олджээ. Читван нь хамгийн их сүйдсэн Тришули бүсээс 100 орчим км-ийн зайд, тал хээрийн бүсэд оршдог.
Орон нутгийн эмнэлгүүд олдсон бүх цогцсыг хүлээн авах боломжгүй болсон тул дүүргийн эрх баригчид түр майхан барьж, ар гэрийнхэнд нь цогцсыг хүлээлгэн өгөх зохион байгуулалт хийж байгаа аж.
Балбын Ерөнхий сайд Балендра Шах үерийн нөхцөл байдалтай танилцахаар хамгийн их хохирол амссан дүүргүүдийн нэг болох Нувакот руу авто замаар явсан гэж түүний ажлын албанаас олон нийтийн сүлжээгээр мэдээлжээ.
Энэхүү гамшиг нь Ерөнхий сайд Шахын таван сарын өмнө байгуулагдсан засгийн газрын хувьд томоохон сорилт болж байна. Гэсэн ч албаныхан Балба улс 2015 онд бараг 9000 хүний аминд хүрсэн хүчтэй газар хөдлөлт зэрэг томоохон гамшгийг даван туулах явцад хуримтлуулсан туршлага, тогтолцоотой гэж мэдэгджээ.
Уур амьсгалын өөрчлөлт нөлөөлсөн байж болзошгүй
Хятадын Засгийн газрын геологич Го Жаочэнгийн хэлснээр, хөрсний гулсалт үүсгэсэн мөс, цасны нуралтаас бий болсон хурдасны урсгал секундэд ойролцоогоор 50 метрийн хурдтай хөдөлсөн тул хүмүүст хариу арга хэмжээ авах маш бага хугацаа үлдсэн байна. Уг урсгал 20 гаруй км үргэлжилжээ.
Түүний хэлснээр, өндөр уулын бүсэд болсон мөсний нуралт хурдасны урсгалыг эхлүүлсэн бөгөөд урсгал уулын жалгаар уруудах явцдаа мөсөн голын хурдсыг өөртөө нэгтгэж, улмаар шавар, хурдасны урсгал болон хувирч, Хятад-Балбын хилийн хоёр талын боомтын байгууламж болон бусад бүс нутгийг дайрсан байна.
Эхний мэдээллүүдэд тус бүс нутагт болсон газар хөдлөлт мөсөн голын нуралтыг өдөөсөн байж болзошгүй гэж таамаглаж байна.
Гэвч АНУ-ын Геологийн албаны мэдээлснээр, анх 4.4 магнитудын газар хөдлөлт гэж бүртгэгдсэн чичирхийлэл нь үнэндээ мөсөн голын чулуу, мөс нурж, улмаар хурдасны урсгал үүсэх явцад ялгарсан газар хөдлөлтийн энерги байсан байна.
Эрдэмтэд уур амьсгалын өөрчлөлтийг мөсөн голын нуралтын цорын ганц, шууд шалтгаан гэж үзэхээс болгоомжлохыг анхааруулсан ч агаарын температурын өсөлт, мөсний хайлалт тодорхой хэмжээгээр нөлөөлсөн байх магадлалтай гэжээ.
Шинэ Зеландын "Mountains to Sea" хөтөлбөрийн эрдэмтэн Саймон Кокс "Уур амьсгалын өөрчлөлт нь өндөр уулын бүсийн чулуулаг, мөсний тогтвортой байдлыг алдагдуулах нөхцөлийг бүрдүүлж байна" гэж хэлжээ.
Түүний тайлбарласнаар, дулаарал нь мөсний чулуулагт үзүүлдэг тогтоон барих нөлөөг сулруулж, хайлсан усны хэмжээг нэмэгдүүлэн, хөлдөх, гэсэх болон хур тунадасны хэв шинжийг өөрчилснөөр зарим бүс нутагт томоохон хэмжээний нуралт үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг байна.
Гамшигт хиндү мөргөлчид олноор өртжээ
Энэ долоо хоногт гамшигт өртсөн хүмүүсийн олонх нь хиндү болон буддын шашинтнуудын хувьд ариун дагшин газар гэгддэг Төвөдийн өндөр уулын бүсийн Кайлаш Манасаровар руу мөргөл хийхээр явж байсан хүмүүс байжээ.
Хиндү шашинтнууд Кайлаш уулыг Шива бурхны оршин суудаг газар хэмээн үздэг. Манасаровар нуурын эрэгт оршдог энэхүү уулыг олон хүн ариун дагшин газар хэмээн шүтдэг.
Гималайн аялал жуулчлалын компанийн гүйцэтгэх захирал Сагар Пандей гамшгийн бүс дээгүүр нисдэг тэргээр ниссэнийхээ дараа Ройтерс агентлагт "Хүний бүтээсэн зүйл, хүн суурьшсан газар юу ч үлдээгүй. Бүх зүйл тэгшхэн болсон. Тиймээс зочид буудал, ресторан, автомашинд байсан хүмүүс бүгд өртсөн байх гэж би бодож байна" гэжээ.
Дэлхийн олон оронд сураггүй болсон хүмүүсийн ар гэрийнхэн тэдний талаар ямар нэгэн мэдээлэл олж авахыг цөхрөнгөө баран хүлээж байна.
