2026 оны Нобелийн энх тайвны шагналыг Өмнөд Африкийн хуульч, шүүгч Наванетхем “Нави” Пиллай хүртлээ. Түүний олон улсын эрх зүйг бэхжүүлэх, энх тайвныг хамгаалахад оруулсан хувь нэмрийг үнэлэн уг шагналыг олгосон байна.
Наванетхем “Нави” Пиллай нь дайны болон хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцидын хэргийг мөрдөн шалгаж, хариуцлага тооцох тогтолцоог бэхжүүлэхэд олон жилийн турш хүчин чармайлт гаргаж, уйгагүй тэмцсээр иржээ. Нобелийн хороо түүний ажлыг "онцгой эр зориг, зарчимч байр суурь, шударга ёсны төлөөх тууштай тэмцлийн илэрхийлэл" хэмээн тодорхойлжээ.
Пиллай Өмнөд Африкийн Дурбан хотод апартеидын дэглэмийн үед Энэтхэг гаралтай тамил гэр бүлд төрсөн бөгөөд арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах, нийгмийн тусгаарлалт, эрх тэгш бус байдлын эсрэг тэмцэж ирсэн байна. Түүний мэргэжлийн замнал хүний эрхийг хамгаалсан хуульчийн ажлаас эхэлж, улмаар олон улсын шүүхийн тогтолцооны нэр хүндтэй албан тушаалуудад хүрсэн нь хууль эрх зүйг энх тайвныг тогтоох, зөрчил мөргөлдөөнийг хүчирхийлэлгүй шийдвэрлэх чухал хэрэгсэл болгоход чиглэжээ.
Пиллай Өмнөд Африкийн Дээд шүүх, Руандагийн асуудал хариуцсан олон улсын эрүүгийн шүүхэд шүүгч, НҮБ-ын хүний эрхийн дээд комиссар зэрэг албан тушаалыг хашиж байв. Тэрээр апартеидын эсрэг тэмцэгч Нельсон Мандела болон бусад хүмүүсийн эрх ашгийг хамгаалж байсан бөгөөд хожим нь олон улсын хэмжээний томоохон хэргүүдэд оролцсон юм. Түүний шүүгчээр ажилласан Руандагийн асуудал хариуцсан Олон улсын эрүүгийн шүүхийн түүхэн хэрэгт хүчингийн болон бэлгийн хүчирхийллийн үйлдэл нь хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг төдийгүй геноцидын шинжтэй байж болохыг тогтооход түүний оролцоо чухал байжээ. Мөн геноцид үйлдэхэд өдөөн турхирсан хэргийг суртал ухуулга түгээсэн үйлдэлд үндэслэн яллах эрх зүйн шинэ жишиг тогтооход хувь нэмэр оруулсан байна.
Эдгээр шийдвэр нь бэлгийн хүчирхийллийг зэвсэг болгон ашиглах, үзэн ядалт, суртал ухуулгаар дамжуулан олон нийтийг хүчирхийлэлд турхирах үйлдэлд олон улсын эрх зүйн хүрээнд хариуцлага тооцох боломжийг өргөжүүлсэн юм.
Нобелийн хорооны үзэж буйгаар, Пиллайн олон жилийн хөдөлмөр нь олон улсын эрх зүйн хүрээ, бодит нөлөөг өргөжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Тэрээр улс орнууд болон үндэсний удирдагчдыг хууль ёсны хариуцлага хүлээх ёстойг тууштай сануулж, мөргөлдөөн, хүчирхийллийн хохирогчдод шударга ёс тогтоох боломжийг нэмэгдүүлэхийн төлөө ажиллажээ. Түүнчлэн Палестины нутаг дэвсгэрийн асуудлаарх НҮБ-ын бие даасан олон улсын мөрдөн шалгах комиссыг тэргүүлж байсан бөгөөд Мьянмар улсыг геноцид үйлдсэн хэрэгт буруутгасан Олон улсын шүүхийн ажиллагаанд шүүгчээр оролцож буй юм. Түүний ажил нь олон улсын шүүх, хүний эрхийн байгууллагуудын хараат бус байдал, мэргэжлийн ур чадвар, тууштай байр суурь зэрэг нь энх тайвныг хамгаалахад ямар ач холбогдолтойг харуулсаар иржээ.
