Өнөөдөр Монгол улс тусгаар тогтнолоо дэлхийд зарласан түүхэн өдөр. Түүхэнд томоор бичигдэж, тэмдэглэлт өдөр хэмээн зарласан баярт үйл явдал тэртээ 114 жилийн өмнө тохиожээ. Тухайн үеийн Монгол улс Манжийн дарангуйлалд 200 жилийг өнгөрөөж, тусгаар тогтнолоо алдаж, дэлхийн газрын зураг дээр нэр ч үгүй, сүр ч үгүй болсон байлаа. Чин гүрэн ХХ зууны эхнээс “Шинэ засгийн бодлого” хэрэгжүүлж, Монголчуудыг улс төр, эдийн засаг, соёл, шашин шүтлэгийн талаар Хятадын эрхшээлд оруулахыг санаархаж, нутаг бэлчээрийг нь Хятад тариачдад эзэмшүүлэх, байгалийн баялагийг нь цөлмөх зэрэг зорилго агуулж байжээ. Энэ мэт харш бодлого явуулж байсан хэдий ч Монголчууд төрт ёсны уламжлалаа орхилгүй, харийн соёлд автаж уусалгүй тэмцэж байсан юм. Ингээд арвантавдугаар жарны Цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу аргын тооллын 1911 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын ололтыг баталгаажуулан Монгол Улс тусгаар тогтнолоо тунхаглан зарлаж, Богд Жавзандамба хутагтыг хаан ширээнд залж, түүнд төрийн тамга, далбаа, өргөмжлөл, хүндэтгэлийг өргөж, таван яам бүхий Засгийн газрыг байгуулах түүхэн шийдвэр гаргасан юм. Ийнхүү Дотоод хэргийг Бүгд захиран шийтгэх яамны сайдаар Да лам Цэрэнчимэд, Гадаад хэргийг бүгд эрхлэн шийтгэгч яамны сайдаар Чин ван Ханддорж, Сангийн хамаг хэргийг бүгд захирах яамны сайдаар Түшээт ван Чагдаржав, Цэргийн хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны сайдаар Далай ван Гомбосүрэн, Шүүх яамны сайдаар Эрдэнэ ван Намсрай ван нарыг тохоон томилжээ. Харин Бүгд Ерөнхийлөн Захирах яамыг 1912 оны наймдугаар сард байгуулж сайдаар Сайн ноён хан Намнансүрэнг томилсон юм. Энэ үеэс Монголын тусгаар тогтнолыг бататгах, олон улсаар хүлээн зөвшөөрүүлэх, гадаад улсуудтай элчин харилцаа тогтоох үндсэн зорилтыг хэрэгжүүлж эхэлсэн.
Энэ түүхэн үйл явдлын 100 жилийн ойг тэмдэглэх тухай Ерөнхийлөгчийн зарлиг 2008 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр гарч, 2011 оноос энэ өдрийг бүх нийтээр тэмдэглэж эхэлжээ. Зарлигт “Монгол Улсын түүхэнд 200 гаруй жил үргэлжилсэн Манж Чин Улсын ноёрхлыг эцэс болгон монгол төрийг сэргээн байгуулж, монголчуудын сэргэн мандлын эхийг тавьсан 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь төрт ёсны өнө эртний уламжлалтай Монголын ард түмний түүхийн онцгой хуудас, хойч үе нь бахархан дурсвал зохих түүхт үйл явдал мөн. Энэхүү Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь монголчуудын туурга тусгаар улсаа сэргээн байгуулах гэсэн олон арван жилийн мохошгүй хүсэл тэмүүлэл, тууштай тэмцлийн биелэл, үндэсний ухамсрын их сэргэлтийн эхлэл, 1921 оны Ардын хувьсгалын бодит хөрс болсон билээ. Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг амжилтад хүргэсэн эх орончдын баатарлаг түүхийг эргэн дурсахын утга учир хийгээд энэ үйл явдлын түүхэн болон улс төрийн ач холбогдлыг зүй ёсоор үнэлж, төрийн болон иргэний нийгмийн байгууллагуудаас ирүүлж буй саналуудыг үндэслэн Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 3 дугаар заалт, 34 дүгээр зүйлийн 1 дэх заалтыг тус тус баримтлан зарлиг буулгалаа” гэжээ.
Ташрамд дурдахад, өнөөдөр Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жилийн ойд зориулан Богд хааны ордон музейгээс "Олноо өргөгдсөн нь" тусгай үзэсгэлэнг толилуулна. Музейн сан хөмрөгөөс үзэсгэлэнд ховор үзмэр дэлгэж байгаагийн дотор VIII Богд Жавзандамбын гол шүтээн бурхад багтсан нь онцлох үзмэр болж байна. VIII Богд Жавзандамба хутагт бээр Монгол улсын хувь заяаны түүхэн ээдрээтэй цаг үед Монголын төрийн тусгаар тогтнолыг анх зориглон тогтоосноор, Манж Чин улсын бүрэлдэхүүнд байсан хятад, манж, төвд, уйгур, монгол таван үндэстнээс монголчууд ганцаар бие даасан төр улсаа байгуулж чадсан түүхтэй.
Түүнчлэн Үндэсний эрх чөлөө тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жилийн ойд зориулсан “Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит цом”-ын төлөөх шилдэг 128 бөхийн уламжлалт барилдаан Монгол бөхийн өргөөнд 13:00 цагаас эхэлнэ.
