АНУ-ын Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг нүүрс болон байгалийн хийгээр ажилладаг цахилгаан станцуудын хүлэмжийн хийн ялгарлыг хязгаарласан журмыг цуцалж, уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэхэд олон арван жилийн турш хэрэгжүүлсэн байгаль орчны хамгаалалтын арга хэмжээг буцаалаа.
Трампын засаг захиргаа энэхүү шийдвэр нь цахилгаан станцуудад 300 тэрбум гаруй ам.долларын зардлыг хэмнэж, АНУ-ын эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх боломж олгоно гэж мэдэгдэв.
Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн тэргүүн Ли Зелдин даваа гарагт Хьюстон хотод болсон хэвлэлийн бага хурлын үеэр “Америкчууд Ерөнхийлөгч Дональд Трампын удирдлага дор холбооны агентлагуудаас илүү бодитой, зохистой шийдвэр гаргахыг шаардаж байна” гэж хэлээд, шинэ цахилгаан үйлдвэрлэх дэд бүтцийг байгуулахад саад болж буй хүнд суртлыг бууруулах шаардлагатай гэжээ.
Мөн Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг хүлэмжийн хийн ялгарлыг цаашид дахин зохицуулах боломжийг ирээдүйн засаг захиргаанд хязгаарлах тусдаа журам санал болгосон бөгөөд үүнийг ирэх онд эцэслэн батлах төлөвтэй байна.
Байгаль орчны болон эрүүл мэндийн байгууллагууд уг шийдвэрийг шүүхэд өгч, эсэргүүцэхээр төлөвлөж байна. Тэдний үзэж буйгаар ялгарлын хязгаарлалтыг цуцлах нь агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлж, иргэдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөхөөс гадна уур амьсгалын өөрчлөлтийг улам эрчимжүүлнэ.
Харин Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн албаныхан энэ өөрчлөлт нь эрчим хүчний компаниудад хэрэглэгчдийнхээ ашиг сонирхолд нийцүүлэн шийдвэр гаргах боломж олгож, хуучирсан болон үр ашиг багатай цахилгаан станцуудыг заавал хаах дарамтыг бууруулна гэж тайлбарлав.
Трампын засаг захиргаа 2025 онд засгийн эрхэнд эргэн ирснээсээ хойш байгаль орчны олон зохицуулалтыг буцааж эхэлсэн. Тухайлбал, энэ оны хоёрдугаар сард Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг нүүрсхүчлийн хий болон бусад хүлэмжийн хий нь хүний эрүүл мэнд, сайн сайханд заналхийлж байна гэж тогтоосон 2009 оны шинжлэх ухааны дүгнэлтийг цуцалсан юм.
Тус дүгнэлт нь автомашин, цахилгаан станц болон бусад үйлдвэрлэлийн эх үүсвэрээс ялгарах агаарын бохирдлыг зохицуулах эрх зүйн үндэс болсон байв. Трамп уг өөрчлөлтийг “Америкийн түүхэн дэх хамгийн том зохицуулалт цуцлалт” хэмээн сайшаасан.
Даваа гарагт нүүрс болон хийн цахилгаан станцуудын ялгарлын хязгаарлалтыг цуцалсан шийдвэрийг мөн шүүхэд эсэргүүцэх төлөвтэй байна.
Ардчилсан намын сенатор Пэтти Мюррей Трампын засаг захиргаа цахилгаан станцуудыг хүссэн хэмжээгээрээ бохирдуулах боломж олгож байна гэж шүүмжилж, энэ нь айл өрхүүдийн эрүүл мэнд, ус, агаар болон дэлхий нийтэд ноцтой эрсдэл учруулна гэж мэдэгджээ.
Шийдвэрийг Хьюстон хотод болсон “эрчим хүчний элбэг дэлбэг байдал” сэдэвт G20-ийн сайд нарын уулзалтын үеэр танилцуулжээ. Энэ нь АНУ-ын эрчим хүчний салбарт газрын тосоор баялаг Техас мужийн чухал байр суурийг онцолсон хэрэг боловч байгаль орчны бодлогыг дэмждэг Европын холбоотнууд болон бусад орнуудад чиглэсэн улс төрийн дохио гэж үзэж байна.
Трамп уур амьсгалын өөрчлөлтийг “дэлхий дээр хэзээ нэгэн цагт үйлдэгдсэн хамгийн том луйвар” хэмээн нэрлэж байсан бөгөөд түүний засаг захиргаа дэлхийн дулаарлыг хязгаарлах зорилготой 2015 оны Парисын уур амьсгалын хэлэлцээрээс АНУ-ыг хоёр дахь удаагаа гаргасан юм.
Трампын засаг захиргаа нүүрс, хий болон бусад дотоодын эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх замаар “Америкийн эрчим хүчийг чөлөөлөх” амлалтаа хэрэгжүүлэх зорилготой гэж тайлбарлаж байна.
Байгаль орчин, нийгмийн эрүүл мэндийн байгууллагууд цахилгаан станцын ялгарлыг хязгаарласан хамгаалалтыг цуцлах нь эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд “асар их өртөг” авчирна гэж анхааруулжээ.
АНУ-ын нийт уур амьсгалын бохирдлын ойролцоогоор дөрөвний нэгийг нүүрс, хий, газрын тосоор ажилладаг цахилгаан станцууд үүсгэдэг бөгөөд зөвхөн тээврийн салбарын дараа орох томоохон эх үүсвэр юм.
Associated Press-ийн өмнөх дүн шинжилгээгээр Трампын Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн цуцалж буй зохицуулалтууд бүрэн хэрэгжсэн тохиолдолд жил бүр 30 мянга орчим хүний амь насыг аврах, 275 тэрбум ам.долларын эдийн засгийн үр өгөөж бий болгох боломжтой байжээ.
Харин эдгээр зохицуулалтыг сулруулснаар утаа, мөнгөн ус, хар тугалга болон уушгинд нэвтэрч эрүүл мэндийн асуудал үүсгэдэг нарийн ширхэгт тоосонцор зэрэг бохирдуулагч бодисын ялгаралт нэмэгдэх эрсдэлтэй. Үүний зэрэгцээ хүлэмжийн хийн ялгаралт өсөж, дэлхийн дулаарлыг улам эрчимжүүлнэ гэж шинжээчид анхааруулж байна.
Ерөнхийлөгч Жо Байдены үед батлагдсан Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн 2024 оны хатуу журамд нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцууд утааны яндангаас ялгарах бохирдлыг барьж цэвэршүүлэх технологи нэвтрүүлэх эсвэл үйл ажиллагаагаа зогсоох шаардлагатай байсан. Харин Трампын засаг захиргаа уг журмыг одоо цуцалж байгаа аж.
Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг өнгөрсөн онд шинэ журмаа санал болгохдоо чулуужсан түлшээр ажилладаг цахилгаан станцуудаас ялгарах нүүрсхүчлийн хий болон бусад хүлэмжийн хий нь аюултай бохирдол, уур амьсгалын өөрчлөлтөд “ихээхэн хувь нэмэр оруулдаггүй” гэж үзсэн. Мөн нүүрс болон хийн цахилгаан станцуудын ялгаруулдаг хүлэмжийн хий нь дэлхийн нийт ялгарлын “бага бөгөөд буурч буй хэсэг” гэж тайлбарласан байна.
Нүүрсний салбар болон нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг төлөөлдөг байгууллагууд Байдены үеийн журмыг Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн эрх мэдлээ хэтрүүлсэн хэрэг хэмээн шүүмжилж, цуцлахыг дэмжиж байгаа юм.
Тэдний үзэж буйгаар зохицуулалтыг цуцалснаар цахилгаан эрчим хүчний сүлжээний найдвартай ажиллагааг хамгаалж, дата төв, хиймэл оюун ухаан болон дэвшилтэт үйлдвэрлэлийн салбарын эрчим хүчний өсөн нэмэгдэж буй эрэлтийн үед хэрэглэгчдэд ирэх цахилгааны үнийн дарамтыг бууруулах боломжтой юм.
