Баруун Унгарын Залаэгерсег хотын ойролцоох тойрог замыг Европын Холбооны 500 сая форинт (ойролцоогоор 1.5 сая ам.доллар)-ын санхүүжилтээр барьсан тухай танилцуулах самбарт нь бахархалтайгаар бичжээ.

Энэхүү тойрог замыг шинэ төмөр замын шугам дээр баригдах чингэлгийн терминалд зориулж барихаар төлөвлөсөн аж. Төв Европын далайд гарцгүй энэ бүс нутаг далайд нэвтрэх боломжтой болох төслийн дагуу бол Унгарын нийслэл Будапештээр дамжихын оронд Адриатын тэнгисийн эргээс ирсэн бараа баруун Унгараар дамжин Словак, Чех, Польш болон цааш хурдан тээвэрлэгдэх ёстой байлаа.

Тойрог зам баригдсанаас хойш хэдэн жил өнгөрсөн ч одоо хүртэл төмөр зам баригдаагүй байна. 

Ерөнхий сайд асан Виктор Орбаныг шүүмжлэгчид иймэрхүү Европын Холбооны санхүүжилттэй барилгын төслүүд нь түүний 16 жилийн засаглалын хугацаанд бий болгосон эдийн засгийн тогтолцооны “хөшөө” гэж үздэг. Тэдний хэлснээр Орбан Европын Холбоог тасралтгүй муу хэлж дорой, либерал, Унгарыг завхруулж буй хүч гэж дүрслэхийн зэрэгцээ асар их санхүүжилтийг нь дуртайяа хүлээн авч ирсэн.

Энэхүү мөнгөний ихэнх нь нэгэн цагт Варшавын гэрээний гишүүн байсан, Европын Холбоонд сүүлд нэгдсэн ядуу орнуудад барууны баян хөршүүдтэйгээ ойртон хөгжихөд нь туслах зорилготой хөтөлбөрүүдээс орж иржээ. Гэвч ням гарагт болсон парламентын сонгуулийн өмнө сөрөг хүчнийхэн энэ их хөрөнгө оруулалтын үр дүн юу байв гэж асууж, тэдний хэлснээр нэр хүнд хөөсөн, дуусаагүй эсвэл шаардлагагүй барилгын төслүүдээс нь жишээ татаж байлаа.

“Орбан 2010-аад онд Европын Холбооны хамгийн том ‘rent-seeker’ байсан. “Rent-seeker” гэдэг нь эдийн засгийн ойлголт бөгөөд шинэ үнэ цэн бүтээхгүйгээр, системийн давуу тал ашиглан ашиг олдог этгээдийг хэлдэг.

“Энэ нь санаатай явуулсан стратеги байсан” гэж бүс нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг Oriens хөрөнгө оруулалтын компанийн үүсгэн байгуулагч Кристиан Орбан ( овог ижил ч ураг төрлийн хамааралгүй) CNN-д ярьжээ. Тэр мөн Унгар хөрш орнуудтайгаа харьцуулахад хуваарилагдсан санхүүжилтийг татан авахдаа тун амжилттай байсан бөгөөд Орбан “Европын Холбооноос асар их хэмжээний мөнгө татаж чадсан” гэж нэмж хэлсэн байна.

Залаэгерсегийн ойролцоох энэхүү тойрог замыг Унгарын эрэн сурвалжлах Atlatszo сайт анх мэдээлсэн бөгөөд энэ нь Виктор Орбан засгийн эрхэнд гарснаас хойш Европын Холбооны санхүүжилт авсан хэдэн арван мянган төслийн нэг юм. Бүс нутгийн хөгжлийн сайд Тибор Наврацсис өнгөрсөн жил парламентдаа хэлэхдээ 2014–2020 оны төсвийн хугацаанд Европын Холбоо Унгарт 52 000 төсөл санхүүжүүлсэн гэж мэдэгджээ.

Залаэгерсегээс гаралтай, Будапештийн Авлигын судалгааны төвийн захирал Истван Янос Тот энэ тойрог замыг “цагаан заан” төслийн тод жишээ гэж хэлсэн юм. Өөрөөр хэлбэл барихад их зардалтай, ихэвчлэн арчлахад ч үнэтэй боловч бага үр ашигтай барилга байгууламж гэсэн үг. “Европын Холбооны санхүүжилт байгаагүй бол Орбан ийм тогтолцоо бий болгож чадахгүй байсан” гэж Тот CNN-д хэлжээ.

Авлигын эсрэг байгууллага Transparency International Унгарыг Европын Холбооны хамгийн өндөр авлигатай орноор нэрлэсэн.

Унгарын засгийн газар ихэвчлэн авлигын талаарх буруутгалыг няцаадаг эсвэл өрсөлдөгчдөө өөрсдийг нь авлигажсан гэж буруутгадаг.

Тойрог замын ажил одоогийн Европын Холбооны төсвийн хугацаанд (2027 он хүртэл үргэлжилнэ) эхэлжээ. Логистикийн Metrans компани газар худалдан авч, төлөвлөсөн шинэ төмөр замд холбогдох контейнер терминал барихаар төлөвлөж байв.

2021 оны ёслол дээр Унгарын Гадаад хэргийн сайд Петер Сзижарто шинэ терминалын суурийн чулууг тавьжээ. 2023 оны эцэс гэхэд орон нутгийн захиргаа Европын Холбооны санхүүжилтийн тусламжтайгаар терминалын логистикийг дэмжих ёстой тойрог замыг барьсан гэж хотын дарга Золтан Балаич CNN-д өгсөн тайлбартаа дурдсан байна.

Гэвч CNN-ийн баг 4-р сард газар дээр нь очиход төлөвлөсөн төмөр замын барилгын ажил эхэлсэн шинж тэмдэг огт байгаагүй аж. Балаич хэлэхдээ төсөл одоогоор тендерийн шатандаа явж байна. Тендерт ялсан талд зам барихад хоёр жил гаруй хугацаа олгох бөгөөд хэрэв баригдвал төмөр зам 2029 оноос нааш ашиглалтад орохгүй байж магадгүй гэжээ.

Залаэгерсегийн ойролцоох энэ тойрог зам нь Европын Холбооны санхүүжилт авсан ч дуусаагүй эсвэл ашиггүй төслүүдийн цорын ганц жишээ биш. Унгарт ажиллаж байсан АНУ-ын Элчин сайд асан Давид Прессман барилгын төслүүд үргэлж амласан үр дүнд хүрдэггүй гэдгийг хэлж байв.

Шүүмжлэгчид Унгар ийм төслүүдээр дүүрсэн бөгөөд ихэнхийг нь Орбаны шүүмжилдэг тэр байгууллага буюу Европын Холбоо санхүүжүүлсэн гэж үздэг.

“Эдийн засгийн бодит асуудалтай нүүр тулахын оронд Орбан гадаад дайснуудыг буруутгаж, тэднийг Унгар болон унгар чанарт заналхийлж байна гэж харуулдаг,” гэж Прессман CNN-д хэлжээ.

“Европын Холбооны хамгийн өндөр авлигатай оронд тооцогддог улсын удирдагч ‘иргэншлийн тэмцэл’ ярьж явах нь, өөрийн гэр бүл хэрхэн асар их хөрөнгөжсөн тухай тайлбарлахаас илүү амархан” гэж тэр нэмж хэлсэн байна.

Хотын дарга Балаиц хэлэхдээ Унгарын засгийн газар төлөвлөсөн төмөр замыг барьсны дараа хот контейнер терминалын логистикийг дэмжих хоёр дахь тойрог зам барих боломжтой болно. Энэ нь дахин 954 сая форинт (ойролцоогоор 3 сая ам.доллар) шаардах бөгөөд мөн Европын Холбооны сангаас санхүүжих юм.