-Жижиглэнгээр хонины ястай мах нэг килограмм нь дунджаар 6955 төгрөг байна-

Манай улс энэ жил 66 сая гаруй тоо толгой мал тоолсон. Гэвч махны үнэ өнгөрсөн оны сүүлээс тасралтгүй нэмэгдсээр байна.  Махны үнэ нэмэгдэж байгаа шалтгааныг зарим худалдаа эрхлэгчид баярын өдрүүдтэй холбон тайлбарлаж байгаа бол нөгөө хэсэг нь мах хомсдолтой холбож байна. Тэгвэл Хүчит шонхор зах дээр худалдаалж байгаа хонины махны бөөний үнэ 5700 төгрөг байгаа бол үхрийн цул мах 7500-9000 төгрөгийн үнэтэй байна. Сүүлийн үед цацагдаад байгаа “Хятадууд махыг өндөр үнээр авч хомсдол үүсгээд байна” гэсэн мэдээлэлд махны худалдаа эрхлэгчид дараах тайлбарыг өглөө.

"Хэнтий аймгаас оруулж ирсэн үхрийн мах нэг кг нь 7000 төгрөгөөр зарж байна. Би 20 гаруй жил энд худалдаа эрхэлж байгаа. Иргэдийн худалдан авалт гайгүй. Махны  хомсдолоос л үүдэлтэй үнэ нь өссөн. Хятадууд адууны мах л их авч байгаа. Бусад махны тухайд мэдэх зүйл алга" гэсэн бол өөр нэг худалдаа эрхлэгч "Оны дараа махны үнэ гайгүй байсан ч одоо ард түмний хэрэглээ болж байгаа цаг. Хонины махаа нэг кг нь 5700 төгрөгөөр борлуулж байна. Махны ханш энэ жил тогтвортой байлаа. Ерөнхийдөө махны үнэ унаагүй, өсөх хандлагатай байна" гэлээ.

Мөн "Үхрийн мах нэг кг нь 7500 төгрөг байна. Үнэтэй болохоор энэ жил хүмүүсийн худалдан авах чадвар муу байна. Би үхрийн махаа өөрөө бэлдүүлж зардаг. Ер нь мах ховордоод үнэ нь өссөн. Аймгуудад хятадууд махны үйлдвэр барьсан учраас орж ирж байгаа мах багасан үнэ өсөөд байгаа" гэх тайлбарыг өглөө.

Харин жижиглэнгийн худалдаа эрхлэгчдийн хувьд бөөний үнээр худалдаж авсан үнэ дээр 1000-2500 төгрөг нэмж зардаг аж. Учир нь жижиглэнгийн худалдаа эрхлэгч нар өндөр түрээс төлдөг. Иргэдийн хувьд төр засаг махны үнийн асуудалд зохицуулалт хийж чадахгүй байгаад бухимдаж байна.

Жижиглэнгийн худалдаа эрхлэгчид...

"Үхрийн цул мах нэг кг нь 8500-9500 төгрөгийн үнэтэй байна. Өчигдөр, уржигдарыг бодоход 500-600 төгрөгөөр үнэ нь буурч байна. Мах элбэгшээд ирвэл үнэ нь бууна. Жаахан хомсдол бий болж, үнэ өссөн. Ер нь хотод орж ирж байгаа махны нийлүүлэлт муу байгаа. Цаагуураа юу болж байгааг бид сайн мэдэхгүй шүү дээ. Бид Хүчит шонхор захаас л махаа авдаг. Одоо нэг кг-ыг нь 8500 төгрөгөөр зарж байгаа үхрийн махаа Хүчит шонхор захаас нэг кг-ыг нь 7500 төгрөгөөр авсан.

Иргэд махны үнийн талаар...

"Үхрийн мах дэндүү үнэтэй болсон санагдаж байна. Махны үнэ их нэмэгдсэн. Яагаад махны үнэ нэмэгдсэн гээд худалдаачдаас асуухаар хятадууд мах аваад бидэнд олдохгүй үнэ нь нэмэгдээд байгаа л гэж ярьдаг. Өнгөрсөн сард үхрийн мах 6500-8500 төгрөг байсан. Одоо бол 10 мянга гараад явжээ"

"Нэг кг хонины мах 7800 төгрөг гээд өмнө нь худалдаж авч байсан үнээс өсжээ. Үхрийн мах нэг кг нь 9000-11000 төгрөг гэж байна. Хамгийн хямд гээд л хонины мах авч байгаа нь энэ. Бидэн шиг тэтгэврийн хүмүүст мөнгө нь махандаа ч хүрэхгүй л юм" гэв.

Салбарын яамны хувьд махны экспортыг дэмжих чиглэлд цаашид ажиллана. Харин дотоодын махны үнийг бууруулах чиглэлд нөөц бэлтгэгч компани, махны үйлдвэрүүдтэй ярилцаж, нөөцлөөд байгаа махаа зах зээлд тодорхой хэмжээгээр нийлүүлэх санал тавьж ажиллана гэсэн юм. Харин Хятадууд өндөр үнээр авч хомсдол үүсгэсэн, хаанаас хэн худалдаж авсан зэрэг мэдээлэлтэй холбогдуулан мэргэжлийн хяналтын байгууллагатай хамтран ажиллахаас гадна мал эмнэлэг, малын эмч нараа дайчлан ажиллана гэдгээ мэдэгдсэн юм. Одоогийн байдлаар дулааны аргаар мах боловсруулж Хятад улсад экспортолдог 15 аж ахуйн нэгж байдаг байна.

ХХААХҮЯ-ны бодлого төлөвлөлтийн газрын дарга М.Энх-Амар "Мах бэлтгэсэн компаниуд махаа экспортлох сонирхолтой байна. Үүнтэй холбоотой нэлээд худалдан авалтууд хийгдэн мах бэлтгэн нөөцлөн хүлээлттэй байгаа нь судалгаагаар гарсан. Махны экспорт явдгаараа явна. Үүнд яамнаас тодорхой хүнсний хангамж, аюулгүй байдалтай холбоотойгоор дулааны аргаар боловсруулсан адуу, үхрийн мах дээр квот тогтоож байгаа. Үүнтэй уялдуулаад дотоодын зах зээл мах нийлүүлж байгаа томоохон аж ахуйн нэгжүүдээ мах экспортлогч компаниудаа хаврын хэрэгцээнд махаа хувь хэмжээнд нь гаргах зохицуулалтыг яам хийхээр төлөвлөж байна"

ХХААХҮЯ-ны газрын дарга Т.Гантогтох "БНХАУ руу экспорт нэмэгдэн дулааны аргаар боловсруулсан мах гаргаж байгаа.  Түүхий мах Хятад руу экспортлогдохгүй байгаа болохоор хятад хүмүүс мах их авч байна гэж тайлбарлаж байгаа. Экспортыг бид олон жил хүлээсэн. Бэлчээрийн даац ихэссэн экспорт байх ёстой гэж бид байнга ярьж байсан. Тиймээс экспорт ойрын хэдэн жил байгаагүй хэмжээгээр нэмэгдэн 60 гаран тонн хүрсэн. Цаашид үүнийг хадгалах, нэмэгдүүлэх талаар ХХААХҮЯ бодлогоо бариад явна" гэлээ.

Жил бүр махны үнийг тогтворжуулахын тулд нөөцийн мах бэлтгэдэг. Энэ жилийн хувьд 10 тонн нөөцийн мах бэлтгэхээр төлөвлөсөн бөгөөд үүнд зориулж 4.6 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн байна.