Монгол Улсын дундаж цалин 2.5 сая төгрөг. Харин монголын багш нарын үндсэн цалин 1.4 сая төгрөг. Улсын дунджаас хоёр дахин, олон улсын багш нарын дундаж цалингаас 20 дахин бага хөлсөөр багш нар түмний хүүхдэд боловсрол, мэдлэг, хүмүүжил, төлөвшил олгохоор мэрийж байна. Өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнэ өдрөөр бус цагаар нэмэгдэж байгаа өнөөгийн нийгэмд 1.4 сая төгрөгөөсөө татвар, шимтгэл суутгуулаад, үлдсэнийг нь хүргэж амьдарна гэдэг амар хэрэг биш. Тиймээс багш мэргэжил эзэмшсэн цөөнгүй хүн харьд очиж, хар бор ажил хийх сонголт хийж буй. Мөн мэргэжлээрээ бус хувиараа эсвэл хувийн аль нэг компанид ямар нэг алба хаших нь илүү унацтай байгаа учир боловсролын салбараас холдож байгаа хүн ганц нэгээр тогтохгүй. Энэ хэрээр Монгол Улсын боловсролын салбар хүний нөөцийн дутагдалд ороод буй. Авдаг цалинтайгаа эвлэрч, хэзээ нэг өдөр, аль нэг хугацаанд багшийн цалин нэмэгдэнэ гэдэгт итгэж, эзэмшсэн мэргэжилдээ үнэнч үлдсэн хэд нь өнгөрсөн долоо хоногоос ажил хаялт зарлалаа. Ийн багш нар сургууль дээрээ бус төв талбайд эсэргүүцлийн жагсаал өрнүүлж, сурагчид багш нарын цалин нэмэгдэх хүртэл гэртээ өдрийг барах нь. Хүүхдүүдийн сургууль, цэцэрлэг ажиллахгүй байгаа тул эцэг, эхчүүд ажилдаа явах аргагүйд хүрч, байгууллагууд, цаашлаад улс нийтээрээ хүнд нөхцөлд хүрээд байна.
Багш нарын ажил хаялт хэднийг хүртэл үргэлжлэх нь, энэ нөхцөл байдал хэр удаан сунжрах нь одоогоор тодорхойгүй. Багш нарын гол шаардлага үндсэн цалингийн хэмжээг 3.5 сая төгрөг болгох. Гэвч ийм боломжтой эсэхийг судалж, тогтоох, хэлэлцэн батлах, эцэслэн шийдвэрлэх учиртай гол субъект нь эзгүйдчихлээ. Товчхондоо, дээрээ гүйдлээ олохгүй бол доороо суудлаа олохгүйн үлгэр жинхэнэ утгаараа биежиж, биелээд буй. Хууль тогтоох дээд байгууллага, гүйцэтгэх засаглал үл ойлголцож, үндсэн ажлаа хийхгүй талцал хуваагдалдаа хамаг анхаарлаа хандуулсаар бараг сарын хугацаа өнгөрлөө. Үүний гороор хүүхэд, хөгшидгүй зутарч, нийгэмд тогтворгүй, тодорхойгүй байдал бий болоод байна. Ийм байдал удаан үргэлжилбэл гол хохирогч нь иргэд. Тэр дундаа хүүхдүүд. Энэ долоо хоногт хуваарь ёсоор бие даалтын өдрүүд үргэлжилнэ. Харин ирэх даваа гарагаас багачууд танхимаар хичээллэж эхлэх учиртай юм. Гэвч тэр хүртэл дээрх асуудал шийдвэрлэгдэхгүй, багш нар ажил хаялтаа зогсоохгүй бол жинхэнэ асуудал үүснэ. Цэцэрлэгийн хүүхдүүдийн хувьд, энэ насны хүүхэдтэй ээж, аавуудын тухайд байдал бүр ч хүнд байна.
Нөхцөл байдал иймдээ тулчихсан байхад салбар ахалж буй сайд нь хариуцлагыг би үүрэхгүй, чи үүр гэх агуулгатай мэдэгдэл хийгээд буй. Тодруулбал, Боловсролын сайд П.Наранбаяр “Багш нар хууль бус ажил хаялт зарлавал гарсан бүх хариуцлагыг үйлдвэрчний эвлэл хариуцаарай” гэж мэдээлсэн юм. Боловсролын салбарын албан хаагчид ажил хаялт зарлаж, авдаг цалин нь амьдралд нь хүрэхгүй байгааг илэрхийлж байхад сайд нь цалин нэмэхгүй, ажлаа хаях юм бол би хариуцахгүй гэх тайлбар өгч байгаа нь учир дутагдалтай.
Дээрээ суудлаа олохгүй, доороо гүйдлээ олохгүй байгаагийн балаг их. Энэ байдал удаан үргэлжилбэл, иргэдийн амьдрал, амьжиргаанд сөрөг нөлөө үзүүлээд зогсохгүй нийгмийн анги давхаргыг гааруулах нэг үзэгдэл болно. Төрөөс бүх нийтийн суурь боловсролыг төлбөргүй олгох, хүүхдийн сурч боловсроход нийгмийн байдал, хөрөнгө чинээгээр ялгаварлахгүй эрх тэгш нөхцөлөөр хангана.
Монгол Улсын Үндсэн хуулиас
Монгол Улс эцэг хуулиндаа төрөөс бүх нийтийн суурь боловсролыг үнэ төлбөргүй, ялгаваргүй олгоно гэж тусгасан байдаг. Гэвч энэ нь өнөөгийн нөхцөлд тусгалаа олсонгүй. Төрийн өмчийн сургууль, цэцэрлэгийн сурагчид багшийн цалин гэх нийгмийн асуудлын улмаас суралцах, хүмүүжих, хөгжих эрхээ хязгаарлуулж байна. Харин хувийн хэвшлийн боловсролын байгууллагын сурагчид тасралтгүй хөгжиж, тасалдалгүй суралцсаар буй. Ийнхүү эцэг, эхийн орлогын түвшин хүүхдийн боловсролын чанартай шууд хамааралтай байх нь анги давхарга, нийгмийн байр суурь өвлөгдөхөд хүргэнэ. Хааны хүүхэд хаан, харцын хүүхэд харц болдог нь ардчилсан нийгмийн суурь зарчимтай зөрчилдөнө. Учир нь, хүүхэд төрөлх буюу аав, ээжийнхээ статусаас үл хамааран өөрийн хичээл зүтгэлээр өндөр боловсрол эзэмшиж, амжилтад хүрэх тэгш боломж олгох нь нээлттэй, эрх чөлөөт нийгмийн үндсэн үзүүлэлт юм. Тэгэхээр боловсролын байгууллага нь нийгмийн тэгш бус байдлыг гааруулах бус бууруулах учиртай чухал институц. Гэвч манайд яг эсрэгээрээ байна.
