Ус, цаг агаарын аюултай болон гамшигт үзэгдлийн сэрэмжлүүлгийг сум, суурин газрын түвшинд боловсруулж, иргэд, шийдвэр гаргагчдад шуурхай хүргэн ажилладаг Цаг уур, орчны шинжилгээний газар НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу "COP17"-д оролцож байна.
Ус цаг уур орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнгийн Хөдөө аж ахуйн судалгааны хэлтсийн дарга Ц.Бат-Оюунаас Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар тодрууллаа.
Монгол улсад уур амьсгалын өөрчлөлт хэрхэн явагдаж байна вэ?
- Ерөнхийдөө бол манай орны хувьд уур амьсгалын өөрчлөлт эрчимтэй явагдаж байгаа. Манай орон дэлхийн дунджаас хоёр дахин дулаарсан гэсэн үр дүнтэй байгаа. Сүүлийн 80 гаруй жилийн хугацаанд агаарын температур +2.5 градусаар нэмэгдсэн. Гэхдээ эсрэгээрээ хур тунадасны хэмжээнд өсөлт, бууралт ажиглагдахгүй тогтвортой байна. Улирлаар нь авч үзвэл дулааны улиралд агаарын дундаж температур эрчимтэй өсөж, хур тунадасны хэмжээ өөрчлөлтгүй байгаа нь маш их хуурайшилтыг бий болгож байна.
Хүйтний улиралд агаарын дундаж температур бага зэрэг дулаарч байгаа ч цасны хэмжээ нэмэгдэж, зарим газар бага, зарим газар их цас орох гэх мэт үзэгдэл ажиглагдаж байгаа. Энэ нь ирээдүйд ган, зудын давтамж эрчимтэй нэмэгдэх хандлагыг бий болгож байна. Одоо ч эрчим хамрах хүрээ нь нэмэгдэж байгаа цаашид ч нэмэгдэх магадлалтай байна.
Нутгийн ихэнх хэсгээр олон жилийн дунджаас их хур тунадастай болж үер усны гамшиг нэмэгдэх болсон?
- Хур тунадасны горимд маш их өөрчлөлт орж байна. Тухайлбал газрын гадарга их халсны улмаас зарим газарт хүчтэй аадар бороо орох үзэгдэл их ажиглагддаг болсон. Бидний багад хур тунадас зөөлөн зүсэрч ордог байсан бол одоо их хэмжээний ширүүн аадар орж байна. Энэ нь хөрсний усаар элэгдэх байдлаар цөлжилтөд мөн ч хүргэж байна.
Нийслэлд аадар бороо элбэгшиж үер болж байгаа ч орон нутагт гантай байна гэдэг. Энэ хоёр харилцан хамааралтай юу?
- Ерөнхийдөө бол уур амьсгалын өөрчлөлт агаар мандлын ерөнхий орчил урсгалд өөрчлөлт оруулж байгаа. Зарим газар нутагт ган болж байхад зарим газарт үер болж байх жишээтэй. Энэ байдал зөвхөн Монголд биш дэлхий нийтэд ихээр ажиглагдах болсон. Нөгөө талд хөдөө аж ахуйн талаасаа бэлчээрийн ургамлын гарц багасаж байгаа нь хуурайшилттай холбоотой. Нэмээд бэлчээрийн ургамлын төрөл зүйлд маш их өөрчлөлт орж байна. Өөрөөр хэлбэл малд тустай ургамлын төрөл зүйл багасаад эсрэгээрээ ногоо ихтэй ч гэсэн чанар муу ургамал зонхилж ургаж байгаа үзэгдэл ихэссэн.
Дэлхий даяар Эль нино гэх цаг агаарын үзэгдэлд нэрвэгдэж эхэлсэн. Монголд энэ үзэгдэл хэрхэн нөлөөлөх бол?
- Эль нино манай улсад шууд нөлөөлөхгүй, харьцангуй бага нөлөөлж буй. Тэгэхээр манай орны цаг агаарын өөрчлөлт Эль ниногийн шууд нөлөөллөөс илүү бид нарын үйл ажиллагаанаас шалтгаалж байгаа зүйл илүү олон.
Өмнөх шигээ сайхан дулаахан зуншиж, жилийн дөрвөн улирал жамаараа ээлжилдэг болгохын тулд монголчууд бид юунд анхаарч, ямар дадалтай болох хэрэгтэй вэ?
- Уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахын тулд бид бэлчээрээ хамгаалах хэрэгтэй. Ургамал, байгалийн бэлчээр бол эргээд уур амьсгалдаа нөлөөлөх тасралтгүй тойрог юм. Тиймээс хүн болгон уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хүчин чармайлт гаргах хэрэгтэй. Жишээ нь ногоон технологид шилжих гэх мэтээр байгалиа хамгаалах хэрэгтэй. Аль болох байгалиа унаган төрхөөр нь хадгалах шаардлагатай. Нэгэнт бэлчээрээ маш ихээр доройтуулах юм бол эргэж сэргээхэд урт удаан цаг хугацаа, асар их хөрөнгө мөнгө шаардана.
Манай орны хувьд бэлчээрийн МАА эрхэлдэг учраас малынхаа тоог бэлчээрийн даацтайгаа уялдуулах, нөгөө талаасаа малчдын уламжлалт мэдлэг буюу бэлчээрээ хэзээ яаж амраах зэрэг мэдлэгийг сэргээх, уламжлалт мэдлэг болон шинжлэх ухааны мэдлэгийн хослуулах хэрэгтэй.
