Энэтхэг улс улс орон даяарх хамгийн том хүн амын тооллогыг эхлүүллээ. Энэ удаагийн тооллого тус улсын халамжийн хөтөлбөрүүд болон улс төрийн төлөөллийн тогтолцоог өөрчилж болзошгүй гэж үзэж байна.
Өмнөх тооллого 2011 онд хийгдэж, тухайн үед 1.21 тэрбум хүн амтай гэж бүртгэгдсэн. Одоо энэ тоо 1.4 тэрбумыг давсан гэж тооцогдож байгаа бөгөөд ингэснээр Энэтхэг нь дэлхийн хамгийн олон хүн амтай улс болсон байна.
Шинэ тооллогыг 2021 онд хийхээр төлөвлөсөн байсан ч Ковид-19 цар тахал болон логистикийн хүндрэлээс шалтгаалан хойшлогджээ.
Тооллогын эхний үе шат лхагва гарагт эхэлсэн бөгөөд 9-р сар хүртэл улс даяар үргэлжилнэ. Тооллогын ажилтнууд бүс бүрт ойролцоогоор нэг сар зарцуулж, айл өрхүүд болон тэдний ашиглаж буй дэд бүтэц, орон сууцны байдал, амьдрах нөхцлийн талаар мэдээлэл цуглуулна. Энэ үйл явц нь биечлэн судалгаа хийх болон иргэд олон хэлний ухаалаг утасны аппликейшн ашиглан өөрсдөө мэдээллээ оруулах боломжийг хослуулсан бөгөөд уг систем нь хиймэл дагуулын зураглалтай уялдсан байх юм.
Хоёр дахь үе шат нь 9-р сараас дараа жилийн 4-р сарын 1 хүртэл үргэлжлэх бөгөөд хүмүүсийн шашин, каст, нийгэм, эдийн засгийн байдал зэрэг илүү нарийвчилсан мэдээллийг бүртгэнэ.
Нийтдээ 3 сая гаруй төрийн албан хаагч энэ ажилд оролцохоор төлөвлөгдсөн байна. 2011 онд ойролцоогоор 2.7 сая тооллогын ажилтан 240 сая гаруй өрхийг хамарч байжээ.
Хоёр дахь үе шат нь уламжлалт байдлаар гадуурхагдсан бүлгүүдээс илүү өргөн хүрээнд кастын мэдээллийг цуглуулах оролдлого хийх гэнэ.
Кастын систем нь Энэтхэгийн нийгмийн эртний шаталсан тогтолцоо бөгөөд энэ нь хүний нийгмийн байр суурь, нөөцөд хүрэх боломж, боловсрол, эдийн засгийн боломжийг тодорхойлоход нөлөөлдөг. Энэтхэгт олон зуун каст байдаг ч тэдний талаарх албан ёсны болон шинэчилсэн мэдээлэл хязгаарлагдмал байдаг.
Кастын талаар хамгийн сүүлд бүрэн хэмжээний мэдээлэл цуглуулах оролдлого 1931 онд Британийн колонийн үед хийгдсэн. 1951 оноос хойшхи тусгаар тогтносон Энэтхэгийн тооллогуудад зөвхөн доод каст (Dalits) болон уугуул овог (Adivasis) зэргийг бүртгэж ирсэн байдаг. Олон засгийн газар бүрэн кастын тооллого хийхээс татгалзсаар ирсэн нь нийгмийн хурцадмал байдал, үймээн самуун үүсгэж болзошгүй гэж үздэгтэй холбоотой.
Тооллогын үр дүнд гарсан хүн амын мэдээлэл нь засгийн газрын халамжийн хөтөлбөрүүдийн хуваарилалт болон олон төрлийн бодлогын үндэс болдог. Мөн энэ нь Энэтхэгийн улс төрийн газрын зургийг өөрчлөхөд хүргэж болзошгүй бөгөөд парламентын доод танхим болон мужийн хууль тогтоох байгууллагын суудлын тоо хүн амын өсөлттэй уялдан нэмэгдэх боломжтой.
2023 онд батлагдсан хуулиар хууль тогтоох суудлын гуравны нэгийг эмэгтэйчүүдэд зориулах бөгөөд суудлын тоо нэмэгдвэл эмэгтэй төлөөлөгчдийн тоо ч мөн нэмэгдэх юм.
