УИХ-ын нэр бүхий гишүүд НӨАТ-ыг таван хувь болгож бууруулах хуулийн төсөл өргөн барих талаар мэдээлэл хийсэн. Ингэснээр бизнес эрхлэгч аж ахуйн нэгжийг дэмжээд зогсохгүй далд эдийн засгийн ил болгох давуу талтайг улс төрчид мэдээлсэн юм. Ийн НӨАТ-ыг хөнгөлснөөр татварын орлого хэрхэн хумигдах талаар болон дээрх шийдвэр нь бизнес эрхлэгчдийг дэмжих бодит хувилбар мөн эсэх талаар Эдийн засагч, шинжээч Г.Батзоригтой ярилцлаа.

-Өнөөдөр УИХ-ын нэр бүхий гишүүд НӨАТ-ыг таван хувь болгож бууруулах хуулийн төсөл өргөн барих талаар мэдээлэл хийсэн. Ийн НӨАТ-ын 10 хувийг хоёр дахин бууруулах нь хэр зөв шийдвэр вэ?

-НӨАТ-ын шинэчилсэн хувилбар 2016 онд батлагдсанаас хойш НӨАТ-ын төсөвт эзэлж байгаа орлогын хэмжээ тогтмол өсөж байгаа. Одоогоор төсөв дээр 6-7 их наяд төгрөг бий болгочихсон, төсвийн голлох орлогыг бүрдүүлж байгаа татвар юм.  НӨАТ-ын 10 хувийг 5 болгох нь аж ахуйн нэгжийг дэмжих агуулга дээр гарч байгаа өнцөг. Манай улсад 200 гаруй мянган аж ахуйн нэгж бүртгэлтэй байдаг. 40 орчим мянган нь идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэдгээр аж ахуйн нэгж нийт 540 орчим тэрбум төгрөгийн НӨАТ-ын өртэй. Нийгмийн даатгалын суурь шимтгэл өндөр, үүн дээр орлогын албан татвар өгнө, нэмээд НӨАТ төлнө гэдэг бизнес эрхлэгчийн нүдээр харахад хүндрэлтэй. Тиймээс бизнес эрхлэгчдээ дэмжинэ гэвэл НӨАТ-ыг бууруулах нь зүй. Төгрөгийн ханш нь жилийн дунджаар 6 хувь, иргэдийн худалдан авах чадвар нь инфляцаараа 10 хувь суларч байдаг, логистикийн хувьд давуу талгүй, улирлаас хамааралтай, маш тогтворгүй орчинд бизнес эрхлэгчид үйл ажиллагаа явуулдаг. Үүн дээр татвар, НӨАТ зэрэг ороод ирэхээр аж, ахуйн нэгжүүдэд дарамт болж байгаа нь үнэн. Тэгэхээр аж ахуйн нэгжүүдийг дэмжиж, татварын орчинг сайжруулах бодлого цогцоор барьж байгаа бол энэ хуулийн төслийг дэмжих нь зүйтэй.

-Төсөв дээр 6-7 их наяд төгрөг бий болгочихсон, төсвийн голлох орлогыг бүрдүүлж байгаа татвар гэлээ. Татварыг бууруулснаар төсөвт хүндрэл үүсэж таарах нь?

-Нөгөө талдаа, төсвийн орлого бүрдүүлж байгаа Сангийн яам, Засгийн газарт НӨАТ-г бууруулах ямар ч сонирхол байхгүй. Төсөв сүүлийн гурван жил 3-4 дахин тэлчихсэн явж байгаа. НӨАТ-ын төвлөрүүлж байгаа орлого 6-7 их наяд төгрөг гээд өндөр дүнтэй байна. НӨАТ-г 50 хувь бууруулна гэхэд төсөв дээр бүрдэж буй тус орлого хоёр дахин буурна гэсэн үг. Тэгэхээр ийм их төсвийн алдагдлыг хаанаас нөхөх эсэх нь тодорхойгүй. Эдийн засгийн үндэслэлийн хувьд, татварын орчинг нь сайжруулж байгаа учир аж ахуйн нэгжид үзүүлэх хувь нэмэр нь мэдээж өндөр байна. Гэхдээ ингэж хууль салгаж оруулахаас илүүтэй, Монгол Улсын бизнесийн орчин хүндрэлтэй байгааг хүлээн зөвшөөрч, энэ асуудлыг цогцоор нь харах шаардлагатай байна. Татварын орчин, валютын ханш, инфляц, макро эдийн засгийн тогтворгүй бодлого болон дэд бүтэц зэрэг асуудал сүүлийн 10 жилд Монголын бизнес эрхлэгч нарыг элгээр нь хэвтүүлж байна. Энэхүү нөхцөл байдлыг олж харан эхнээс нь хуулийн төсөл санаачилж байгаа нь сайн хэрэг. Харамсалтай нь, НӨАТ улсын төсөвт өндөр хувь эзэлж байгаа төдийгүй нэг төрлийн татвар цуглуулах, бүрдүүлэх систем гэдэг утгаараа дэмжигдэхгүй байх магадлал тун өндөр юм.

-НӨАТ-ын 10 хувийг 5 хувь болгох хуулийн төслүүд өргөн баригдаж байна. Нөгөө талд НӨАТ-ын буцаан олголтын 2 хувийг 5 болгож өсгөх тухай асуудал яригддаг. Аль нь илүү зөв хувилбар вэ?

-Буцаан олголтыг 2 хувиас 5 хувь болгох нь НӨАТ-ын татварын бүрдүүлэлтийг нэмэгдүүлнэ. Иргэдийн хяналт ч улам сайжирна. Буцаан олголт жилд хагас их наяд төгрөг байдал бол тэр нь нэг их наяд руу дөхнө гэсэн санаа. Буцаан олголтыг нэмэх нь иргэдийн хяналтыг сайжруулж, хөшүүргийг нэмэгдүүлнэ. НӨАТ-ын 10 хувийг 5 болгох тухайд, манайх 30 орчим хувийн далд эдийн засагтай гэж үздэг. Татварын бодлого зөөлөрснөөр бизнесийн албан бус секторт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжүүдийг албан секторт татах хөшүүрэг болно. Ингэснээр улсын төсвийн татварын орлогыг сууриар нь нэмнэ гэсэн үг. Монгол Улс хэдийгээр олон улстай харьцуулахад татварын түвшин бага гэж явдаг ч хууль эрх зүй, макро эдийн засаг, улс төрийн орчин тогтворгүй байдаг. Энэ тодорхой бус байдлаас үүдэх зардал бизнес эрхлэгчдэд том дарамт болдог. Тиймээс асуудлыг цогцоор нь хараасай гэж хүсэж байна. Ингэж чадвал аж ахуйн нэгжүүдийг бүрэн утгаараа дэмжинэ гэж би хувьдаа харж байна.

-Гаднын улсуудтай харьцуулахад манай татварын систем хэр зөв хувилбартай байгаа вэ?

-Гаднын улсуудад харилцан адилгүй тогтдог. Гэхдээ ихэнхдээ 10-аас дээш хувь байдаг. Тэгэхээр хөгжиж буй орнууд болон Азийн улсуудтай ижил түвшин байгаа. Бид тийм ч бага эсвэл өндөр биш. Дундаж үзүүлэлт дээр нь явж байна.